Aplastik Anemi Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

Aplastik anemi, kemik iliğiniz vücudunuzun normal çalışmasına yetecek kadar yeni kan hücresi yapamadığında ortaya çıkan nadir fakat ciddi bir kan hastalığıdır. Aşağıda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.

14.09.2020
87
Aplastik Anemi Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

Aplastik anemi nedir?

Aplastik anemi, vücudunuz yeterince yeni kan hücresi üretmeyi bıraktığında ortaya çıkan otoimmün bir durumdur. Bu durum sizi yorgun, enfeksiyonlara ve kontrolsüz kanamaya daha yatkın hale getirir.

Nadir ve ciddi bir durum olan aplastik anemi her yaşta gelişebilir. Aniden ortaya çıkabilir veya yavaş yavaş ortaya çıkabilir ve zamanla kötüleşebilir. Hafif veya şiddetli olabilir.

Aplastik aneminin tedavisi, ilaçları, kan naklini veya kemik iliği nakli olarak da bilinen bir kök hücre naklini içerebilir.

Aplastik anemi neden olur?

Kemik iliğindeki kök hücreler kan hücreleri, kırmızı küreler, beyaz küreler ve trombositler üretir. Aplastik anemide kök hücreler zarar görür. Sonuç olarak, kemik iliği ya boştur (aplastik) ya da çok az kan hücresi içerir (hipoplastik).

Aplastik aneminin en yaygın nedeni, bağışıklık sisteminizin kemik iliğinizdeki kök hücrelere saldırmasıdır. Kemik iliğine zarar verebilecek ve kan hücresi üretimini etkileyebilecek diğer faktörler şunlardır:

  • Radyasyon ve kemoterapi tedavileri: Bu kanserle savaşan tedaviler kanser hücrelerini öldürürken, kemik iliğindeki kök hücreler de dahil olmak üzere sağlıklı hücrelere de zarar verebilir. Aplastik anemi, bu tedavilerin geçici bir yan etkisi olabilir.
  • Toksik kimyasallara maruz kalma: Bazıları pestisitlerde ve böcek ilaçlarında kullanılan zehirli kimyasallar ve benzinin bir bileşeni olan benzen, aplastik anemiyle yakından ilgilidir. Hastalığınıza neden olan kimyasallara tekrar tekrar maruz kalmaktan kaçınırsanız, bu tür anemi iyileşebilir.
  • Belirli ilaçların kullanımı: Romatoid artriti tedavi etmek için kullanılanlar ve bazı antibiyotikler gibi bazı ilaçlar aplastik anemiye neden olabilir.
  • Otoimmün bozukluklar: Bağışıklık sisteminizin sağlıklı hücrelere saldırdığı bir otoimmün bozukluk, kemik iliğinizdeki kök hücreleri de hedef alabilir.
  • Viral enfeksiyon: Kemik iliğini etkileyen viral enfeksiyonlar, aplastik aneminin gelişmesinde rol oynayabilir. Aplastik anemiye bağlanan virüsler arasında hepatit, Epstein-Barr, sitomegalovirüs, parvovirüs B19 ve HIV bulunur.
  • Gebelik: Bağışıklık sisteminiz hamilelik sırasında kemik iliğinize saldırabilir.
  • Bilinmeyen faktörler: Çoğu durumda, doktorlar aplastik aneminin nedenini belirleyemezler.

Diğer nadir bozukluklarla bağlantılar

Aplastik anemisi olan bazı kişilerde, paroksismal noktürnal hemoglobinüri olarak bilinen ve kırmızı kan hücrelerinin çok erken parçalanmasına neden olan nadir bir rahatsızlık vardır. Bu durum aplastik anemiye yol açabilir veya aplastik anemi paroksismal nokturnal hemoglobinüriye dönüşebilir.

Fanconi anemisi, aplastik anemiye yol açan nadir, kalıtsal bir hastalıktır. Bununla doğan çocuklar ortalamadan daha küçük olma eğilimindedir ve gelişmemiş uzuvlar gibi doğum kusurlarına sahiptir. Kan testleri yardımı ile hastalık teşhis edilir.

Kimler risk altındadır?

Aplastik anemi riskini artırabilecek faktörler şunları içerir:

  • Kanser için yüksek doz radyasyon veya kemoterapi ile tedavi
  • Toksik kimyasallara maruz kalma
  • Bakteriyel enfeksiyonları tedavi etmek için kullanılan kloramfenikol ve romatoid artriti tedavi etmek için kullanılan bazı ilaçlar
  • Bazı kan hastalıkları, otoimmün bozukluklar ve ciddi enfeksiyonlar
  • Nadiren gebelik

Aplastik anemi belirtileri nelerdir?

Aplastik aneminin bazen hiçbir semptomu olmayabilir. Semptomlar olduğunda ise genellikle aşağıdakileri içerir:

  • Yorgunluk
  • Nefes darlığı
  • Hızlı veya düzensiz kalp atış hızı
  • Soluk cilt
  • Sık veya uzun süreli enfeksiyonlar
  • Açıklanamayan veya kolay morarma
  • Burun kanaması ve diş eti kanaması
  • Kesiklerin ve çiziklerin uzun süreli kanaması
  • Deri döküntüsü
  • Baş dönmesi
  • Baş ağrısı
  • Ateş

Aplastik anemi kısa süreli olabilir veya kronik hale gelebilir. Şiddetli ve hatta ölümcül olabilir.

Ne zaman doktora görünmeli?

Yukarıdaki belirtilerden herhangi birini veya birkaçını yaşıyorsanız ve haricinde sizi kaygılandıran bir durum varsa doktora görünmelisiniz.

Aplastik anemi nasıl teşhis edilir?

Aşağıdaki testler aplastik aneminin teşhisine yardımcı olabilir:

  • Kan testleri: Normalde kırmızı kan hücresi, beyaz kan hücresi ve trombosit seviyeleri belirli aralıklar içinde kalır. Aplastik anemide bu kan hücresi seviyelerinin üçü de düşüktür.
  • Kemik iliği biyopsisi: Bir doktor, kalça kemiğiniz gibi vücudunuzdaki büyük bir kemikten küçük bir kemik iliği örneği almak için bir iğne kullanır. Örnek, kanla ilgili diğer hastalıkları dışlamak için mikroskop altında incelenir. Aplastik anemide kemik iliği normalden daha az kan hücresi içerir. Aplastik anemi teşhisinin doğrulanması için kemik iliği biyopsisi gerekir.

Aplastik anemi teşhisi konduktan sonra, nedenini belirlemek için başka testlere de ihtiyacınız olabilir.

Aplastik anemi nasıl tedavi edilir?

Durumunuzun ciddiyetine ve yaşınıza bağlı olacak aplastik anemi tedavileri, gözlem, kan nakilleri, ilaçlar veya kemik iliği naklini içerebilir. Kan hücresi sayınızın son derece düşük olduğu şiddetli aplastik anemi yaşamı tehdit eder ve hemen hastaneye kaldırmayı gerektirir.

Kan nakilleri

Aplastik aneminin tedavisi olmasa da kan nakli, kemik iliğinizin üretmediği kan hücrelerini sağlayarak kanamayı kontrol edebilir ve semptomları hafifletebilir.

  • Kırmızı kan hücresi nakli: Bu nakil kırmızı kan hücresi sayısını artırır, anemi ve yorgunluğu gidermeye yardımcı olur.
  • Trombosit nakli: Bu nakil aşırı kanamayı önlemeye yardımcı olur.

Genelde kan nakli sayısında bir sınırlama olmamakla birlikte, bazen birden fazla transfüzyonla birlikte komplikasyonlar ortaya çıkabilir. Transfüze kırmızı kan hücreleri, bazen hayati organlara zarar verecek düzeyde demir içerebilir ve bu durum tedavi edilmelidir. İlaçlar vücudunuzun fazla demirden kurtulmasına yardımcı olabilir.

Zamanla vücudunuz nakledilen kan hücrelerine karşı antikorlar geliştirebilir ve bu da onları semptomları hafifletmede daha az etkili hale getirir. İmmünsüpresan ilaç kullanımı, bu komplikasyonu daha az olası hale getirir.

Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.

İmmünsüpresanlar

Kemik iliği nakli yapılamayan veya aplastik anemisi bir otoimmün bozukluğa bağlı olanlar için tedavi, bağışıklık sistemini değiştiren veya baskılayan ilaçları (immünsüpresanlar) içerebilir.

Siklosporin ve anti-timosit globulin gibi ilaçlar, kemik iliğinize zarar veren bağışıklık hücrelerinin aktivitesini baskılar. Bu, kemik iliğinizin iyileşmesine ve yeni kan hücreleri oluşturmasına yardımcı olur. Siklosporin ve anti-timosit globulin sıklıkla birlikte kullanılır.

Metilprednizolon gibi kortikosteroidler genellikle bu ilaçlarla birlikte kullanılır.

Etkili olmalarına rağmen, bu ilaçlar bağışıklık sisteminizi daha da zayıflatır. Bu ilaçları bıraktıktan sonra aneminin geri dönmesi de mümkündür.

Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.

Kemik iliği uyarıcıları

Sargramostim, filgrastim ve pegfilgrastim , epoetin alfa ve eltrombopag gibi belirli ilaçlar kemik iliğini yeni kan hücreleri üretmeye teşvik etmeye yardımcı olur. Bu ilaçlar genellikle bağışıklığı baskılayan ilaçlarla birlikte kullanılır.

Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.

Antibiyotikler ve antiviraller

Aplastik anemiye sahip olmak bağışıklık sisteminizi zayıflatır ve bu da sizi enfeksiyonlara daha yatkın hale getirir.

Aplastik aneminiz varsa ateş gibi enfeksiyonun ilk belirtisinde doktorunuza görünmelisiniz. Enfeksiyonun daha da kötüye gitmesini istemezsiniz çünkü yaşamı tehdit edebilir. Şiddetli aplastik aneminiz varsa, doktorunuz enfeksiyonları önlemeye yardımcı olmak için antibiyotik veya antiviral ilaçlar yazabilir.

Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.

Diğer tedaviler

Radyasyonun neden olduğu aplastik anemi ve kansere yönelik kemoterapi tedavileri genellikle bu tedaviler durduktan sonra düzelir. Aynısı aplastik anemiye neden olan diğer çoğu ilaç için de geçerlidir.

Aplastik anemili hamile kadınlar kan transfüzyonu ile tedavi edilir. Pek çok kadın için hamilelikle ilişkili aplastik anemi, hamilelik sona erdiğinde iyileşir. Bu olmazsa, tedavi hala gereklidir.

Yaşam tarzı ve ev ilaçları

Aplastik aneminiz varsa, kendinize şu şekilde dikkat etmelisiniz:

  • İhtiyaç duyduğunuzda dinlenmek: Anemi, hafif eforla bile yorgunluğa ve nefes darlığına neden olabilir. İhtiyacınız olduğunda bir ara verin ve dinlenin.
  • Temas sporlarından kaçınmak: Düşük trombosit sayısıyla ilişkili kanama riski nedeniyle, kesik veya düşmeye neden olabilecek faaliyetlerden kaçının.
  • Kendinizi mikroplardan korumak: Ellerinizi sık sık yıkayın ve hasta insanlardan kaçının. Ateşiniz yükselirse veya enfeksiyonun başka belirtileri ortaya çıkarsa, tedavi için doktorunuza görünün.

Aplastik anemi önlenebilir mi?

Şimdiye kader aplastik aneminin nasıl önleneceğine dair kesin bir strateji bulunamamıştır. Böcek öldürücüler, herbisitler, organik çözücüler, boya çıkarıcılar ve diğer toksik kimyasallara maruz kalmaktan kaçınmak hastalık riskinizi azaltabilir.


Kaynak ve ileri okuma:

  1. http://www.kanhastaliklari.org.tr/icerik.php?id=127&alt_id=193&tab=126
  2. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/aplastic-anemia/symptoms-causes/syc-20355015
  3. https://www.aamds.org/diseases/aplastic-anemia/causes
  4. https://medlineplus.gov/aplasticanemia.html
  5. https://www.webmd.com/a-to-z-guides/aplastic-anemia
  6. https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/aplastic-anemia

Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz:

ETİKETLER:
YAZAR BİLGİSİ
Dr. Emrah Gürkan
20 Nisan 1984 İstanbul doğumluyum. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunuyum ve özel bir hastanede çalışıyorum. Halkın sağlıklı ve kaliteli bilgilere ulaşması için Medikal Rehber sitesi için yazıyorum, bazen de yazılanları gözden geçirip onaylıyorum.
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.