reklam
Beslenme ve Diyet

Domatesin Faydaları ve Zararları Nelerdir?

Domates, ülkemizde kolayca yetişen ve birçok farklı sağlık faydası olan bir besindir. Kalp hastalıklarına iyi gelmesinin yanı sıra, yaşlanmayı önleyici etkileri de vardır. Aşağıda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.

Domatesin faydaları var mıdır?

Özellikle ülkemizde domatesler en yaygın sebze türleri arasındadır ve bu yüzden domatesin faydaları hakkında hepimiz biraz da olsa bilgi sahibiyiz değildir. Domatesi genellikle her mutfakta bulabilirsiniz ve birçok ailenin günlük diyetinin ayrılmaz bir parçasıdır. Yine de insanların pek azı sağlık ve refah açısından çok yönlü özelliklerini bilmektedir.

Bu yüzden biz de domatesşn faydaları ve olası zararları hakkında kapsamlı bir yazı kaleme kaldık. Okumaya devam edin!

İlgili yazı: Portakalın faydaları nelerdir?

Domatesin faydaları nelerdir?

Aşağıda her gün domates yemeniz için birbirinden güzel nedenler bulacaksınız!

1- Yüksek miktarda likopen içerir

Domateslerde bulunan likopen bir süredir çeşitli bilimsel çalışmaların odak noktası olmuştur. Likopenin oldukça yüksek oranda antioksidan olduğu düşünülür. Yani serbest radikalleri hapseder ve böylece vücut hücrelerini oksidasyondan korur, bu da birçok farklı hastalığın gelişmesinin önüne geçer.

Serbest radikallerle savaşmaya ek olarak, likopenin diğer birçok sağlığı geliştirici özelliğe sahip olduğu da bilinmektedir. Aşağıdaki başlıklarda bunu göreceksiniz. Ancak temel olarak, domatesin rengi ne kadar koyu veya renkli ise, potansiyel likopen içeriği o kadar yüksek olur.

2- Kanserin önlenmesinde etkilidir

Domateslerde bulunan likopen, çeşitli kanser türlerinin önlenmesiyle ilişkilendirilmiştir. 2005 yılında yapılan bir çalışmada, bilim insanları diyetleri yoluyla sürekli olarak likopen kullanan insanların pankreas kanseri geliştirme olasılığının %31 daha az olduğunu bulmuşlardır.

Illinois Üniversitesi’nden bir profesör olan John Erdman, 2007 yılında domates açısından zengin bir diyetle prostat kanseri riskinin azaldığını vurgulamıştır. Ayrıca domates ve brokoli kombinasyonunun en iyi sonucu verdiği gösterilmiştir. Brokoli içinde bulunan beta-karoten ve likopen kombinasyonu, prostat tümörlerinin büyüme oranını önemli ölçüde azaltmıştır.

Harvard Üniversitesi tarafından yapılan bir çalışma, genç erkeklerde prostat kanseri riskinin diyet yoluyla çok sayıda beta-karoten eklenmesi durumunda önemli ölçüde azaltılabileceğini de doğrulamıştır.

Kadınlar da domates açısından zengin bir diyetten vazgeçmemelidir. Başka bir çalışma, domateslerde bulunan yüksek dozda karotenin meme kanserine karşı korunmada olumlu bir etkisini göstermektedir.

3- Anti-enflamatuardır

Domatesin faydaları arasındaki bir diğer madde ise iltihap önleyici özelliğidir. Daha fazla domates yemek için daha fazla nedene mi ihtiyacınız var? Domateste likopene ek olarak, kesinlikle bilmeniz gereken iki bileşen daha vardır. Bunlar quercetin ve kaempferol olarak tanımlanmaktadır.

Quercetin ve kaempferol, domates kabuğunda yüksek konsantrasyonlarda bulunan son derece güçlü antioksidanlardır. İki flavonoid, inflamasyonun tedavisinde etkinliğini göstermek için çeşitli çalışmalarda kapsamlı bir şekilde incelenmiştir.

Bir çalışma, günde sadece bir bardak domates suyunun kandaki TNF-alfa seviyesini %34 azaltabildiğini göstermiştir. TNF-alfa seviyesi, kalp hastalığı, osteoporoz, Alzheimer veya şiddetli depresyon gibi kronik, dejeneratif hastalıklarla ilişkilidir.

4- Göz sağlığını destekler

domates ve göz sağlığı

Domates içinde yeteri miktarda A vitamini vardır. 100g olgun domates önerilen günlük ihtiyacın %10’unu karşılamaktadır. A vitamini sadece görsel süreç için önemli değildir, aynı zamanda göz enfeksiyonlarına karşı da korur. Uzun süreli bir A vitamini eksikliği zayıf görme veya gece körlüğü olarak kendini gösterebilir. A vitamininin yanı sıra likopen, lutein ve zeaksantin de göz sağlığına katkıda bulunur.

Bir çalışma, bu bileşenlerin maküler dejenerasyona karşı koruyabildiğini göstermiştir. Lutein ve zeaksantin ayrıca doğrudan insan gözünün retinasında ve lensinde bulunan tek karotenlerdir. Işığı filtreler ve ayrıca radyasyona karşı etkili bir şekilde korurlar. Vücudumuz bu maddeleri kendisi üretemediğinden, her insan sağlıklı bir diyetle günde en az 12mg (mümkünse) önerilen dozu almalıdır.

5- Potasyum içerir

Potasyum eksikliği kas kramplarına, kas kontrol bozukluklarına veya kardiyak aritmiye neden olabilir. Günlük gereksinim genellikle sağlıklı bir yeme düzeniyle yeterince karşılanabilir. Potasyum, muzda ve aynı zamanda domateslerde yüksek dozlarda bulunur. Büyük bir domates günlük potasyum ihtiyacının %10’unu karşılamaktadır.

Bir 2009 çalışması, günde 4000mg’dan fazla potasyum alan kişilerin, daha az alanlara göre (2895mg ve daha az) böbrek taşı riskinin %50 oranında azaldığını doğrulamıştır.

6- Güneşin zararlı ışınlarından korur

Karotenler bitkilere renk verir, ayrıca güneş ışığının neden olduğu serbest radikallerden korur. Bitkiler genellikle tüm yaşamlarını güneşte geçirdiğinden, karotenlerin ve antioksidanların koruma etkisinin ne kadar güçlü olması gerektiğini hayal edebilirsiniz.

Bunlar en önemli 4 karotendir: Likopen, lutein, alfa ve beta karoten. Bu fitokimyasalların her biri vücudun sağlığına katkıda bulunur. Ancak kombinasyon halinde, etki potansiyelini en üst düzeye çıkaran son derece etkili sinerjiler oluşur. Bu, domatesin faydaları arasında önemli bir bilgidir.

7- Kalp hastalıklarını önler

Akdeniz mutfağı lezzetli olduğu kadar çeşitlidir. Domates, zeytin ve diğer sağlıklı içerikli yemekler için yüzlerce tarif vardır. Bu yemeklerin inanılmaz derecede lezzetli olduğu gerçeğine ek olarak, bunun başka nedenleri de vardır. Araştırmalar, çok fazla domates bazlı ürün ve zeytinyağı tüketen kişilerin tehlikeli kalp hastalığı geliştirme riskinin daha düşük olduğunu göstermektedir.

Domateslerin, arterlerdeki tortulara karşı koruduğu söylenen likopen, folik asit, C vitamini, flavonoidler, beta-karoten ve E vitamini bakımından zengindir.

8- Ten rengini iyileştirir

Ten renginin iyileşmesinin, domatesin faydaları arasındaki C vitamini ile yakından bağlantısı vardır. Kollajen, yapısal bir protein ve cildin, kemiklerin, kan damarlarının ve dişlerin önemli bir lif bileşenidir. Örneğin, cildin insan vücudundaki elastikiyetinde önemli bir rol oynar. Yani, cildinizin genç ve hayati görünmesini sağlar. Bununla birlikte, kollajenin düzgün çalışması için C vitamini gerekir. C vitamini cildi radyasyondan, güneş hasarından ve serbest radikallere karşı korur.

Ek olarak, kolajenin daha iyi bir cilt için önemli bir faktör olarak işlenmesini sağlayarak yardımcı olur. Örneğin kırışıklıkları yumuşatma veya sağlıklı ve hayati bir cilt yüzeyi sağlar. Araştırmacılar orta yaşlı kadınları incelediler ve nispeten büyük miktarda C vitamini tüketenlerin genellikle daha genç bir ten ve daha az kırışıklığa sahip olduklarını buldular.

Günde bir bardak taze domates suyu, günlük önerilen C vitamini miktarının yaklaşık %74’ünü karşılamaktadır.

9- Kilo vermeye yardımcı olur

domates ve kilo vermek

Çin’de yapılan bir araştırmaya göre, domates suyu vücut ağırlığını, vücut yağını ve bel çevresini önemli ölçüde azaltabilir. Ayrıca kilo alımına katkıda bulunabilecek kolesterol seviyelerini düşürebilir. Domates, harika bir antioksidan kaynağı olmasının yanı sıra lif bakımından da zengindir ve kalorisi düşüktür. Bu nedenle tokluğu artırır ve hatta kalori alımını azaltır, böylece kilo vermeye yardımcı olurlar.

İlgili yazı: Hızlı kilo vermek için yapılması gerekenler

10- Erkeklerde cinsel sağlığı geliştirir

Bir araştırmada domatesteki likopenin erkeklerde sperm sağlığını %70’e kadar artırdığı bulunmuştur. Antioksidan, anormal sperm sayısını da azaltabilir ve sadece bu değil, aynı zamanda sperm hareketini iyileştirir ve spermlere verilen hasarı azaltır.

Boston’da yapılan bir çalışmaya göre, haftada 2 ila 4 porsiyon domates sosu tüketiminin prostat kanseri riskini %35 ve ilerlemiş prostat kanseri riskini %50 azalttığı bulunmuştur. Diğer bir araştırmaya göre, diyetlerinde en yüksek likopen konsantrasyonuna sahip erkeklerin %59 daha düşük iskemik inme riskine sahip olduğu bulunmuştur.

11- Hamilelikte faydalıdır

C vitamini, hamilelik sırasında kendini ve bebeğini sağlıklı tutmak için her kadının ihtiyaç duyduğu besinlerden biridir. Sağlıklı kemiklerin, dişlerin ve diş etlerinin oluşumuna yardımcı olur.

Bu vitamin aynı zamanda hamilelik sırasında bir başka hayati besin olan demirin vücutta doğru şekilde emilmesine yardımcı olur. Hamilelik sırasında demir takviyesi almanız tavsiye edilse de, domates yemenin de bu hususta faydaları olabilir.

Domateslerdeki likopen, hücre hasarına karşı koruma sağlar. Hamileler için likopen takviyelerinin güvenliği hala sorgulanmakla birlikte, doğal kaynaklardan gelen antioksidan ihtiyacı olan kadınlar için oldukça güvenlidir.

Diyetinize domates eklemek demirin biyoyararlanımını artırabilir. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerine göre, domatesteki C vitamini hem kadını hem de bebeği korumaya yardımcı oluyor.

9- Yemekler için idealdir

Domatesin faydalarını görmezden gelseniz bile, yine de bazı avantajlar sunmaktadır. Domates esas olarak sudan oluştuğu için (yaklaşık %94 oranında), hacme göre çok az kalori içerir. Bu, domatesleri diyet sırasında ideal bir yemek yapar. Örneğin, düşük bir enerji yoğunluğu ile daha iyi bir tokluk hissi elde etmek için salataların bir parçası olarak veya sadece saf olarak tadını çıkarabilirsiniz.

10- Lezzetli ve çok yönlüdür

İster aperatif olsun, ister salatada olsun, domatesler son derece lezzetli ve çok yönlüdür. Domatesler sadece Akdeniz mutfağına özgü değildir, domatesli yüzlerce lezzetli tarif vardır. Tüm bunların hepsi, domatesi istediğimiz gibi yiyebileceğimiz ve faydalarından istifade edebileceğimiz anlamına gelir.

Domatesin zararları var mıdır?

domatesin zararları

Domatesin faydaları nelerdir öğrendik. Peki ya zararları?

  • Domates yaprağı zehirlenmesi

Domates yaprakları güvensizdir. Büyük miktarlarda zehirlenmeye neden oldukları bilinmektedir. Bazı araştırmalar, domates dışında bitkinin tüm kısımlarının sindirim bozukluğuna yol açabileceğini öne sürüyor. Anekdotsal kanıtlara göre, domates yaprağı zehirlenmesinin diğer semptomları arasında boğazda ve ağızda şiddetli tahriş, baş dönmesi, baş ağrısı ve ağır vakalarda ölüm yer alır.

  • Asit reflü

Domatesler doğal olarak asidiktir. Çok fazla tüketmek asit reflüsüne neden olabilir. Birkaç hafta boyunca haftada ikiden fazla olabilecek mide ekşimesi yaşıyorsanız, doktorunuza danışmalısınız.

  • Domates intoleransı

Domates intoleransı mide ağrısına ve gaza neden olabilir. Bununla birlikte semptomlar kişiden kişiye değişebilir.

  • Kabızlık

Domateslerin yüksek fruktoz içeriği vardır ve bu, fruktoz malabsorpsiyonundan muzdarip insanlarda sorunlara neden olur. Ayrıca, kabızlık yapabilir. Domatesler (özellikle çorbası) ayrıca, kabızlığı tetikleyebilecek doğal gıda kimyasalları olan salisilatlar, glutamatlar ve aminler içerir.

  • Sodyum ile ilgili hususlar

Konserve domateslerin sodyum oranı yüksek olabilir – bir fincan konserve domates 564 mg sodyum içerirken 1 fincan taze domates yalnızca 9 mg içerir. Konserve domatesler taze olanlar kadar faydalı olsa da, sodyum içeriğine dikkat etmelisiniz.

Sonuç olarak

Yukarıdaki maddelerde de gördüğünüz gibi, domatesin faydaları bir hayli fazla ve etkileyicidir. Domates sulu, leziz ve antioksidanlarla doludur ve çeşitli hastalıklarla savaşmaya yardımcı olabilir.

Özellikle gelişmiş kalp sağlığı, kanseri önleme ve güneş yanıklarına karşı koruma ile bağlantılı bir bitki bileşiği olan likopen bakımından yüksektir.

Domates sağlıklı bir diyetin değerli bir parçası olabilir.


Kaynak ve ileri okuma:

  1. https://www.healthline.com/

Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz:

Dyt. Nergis Kızıltan

Dyt. Nergis Kızıltan, özel bir üniversitenin Beslenme ve Diyetetik Bölümü’nde lisans ve yüksek lisansını tamamlamıştır. Araştırma Hastanesi, Diyabet Hastanesi, Toplum sağlığı Merkezi gibi kuruluşlarda deneyim kazanmıştır. İlgi alanları arasında kilo yönetimi, klinikte beslenme, diyabette karbonhidrat sayımı, gebelikte beslenme, diyabette beslenme, emzirme döneminde beslenme sayılabilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir