Medikal Rehber

Guatr Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

12.02.2020
157

Guatr, boyundaki tiroid bezinin genişlemesi ve büyümesidir. Bir guatr, çeşitli faktör ve koşullardan kaynaklanabilir ve bazı durumlarda tedaviye gerek duyulmaz ancak bazen de tedavi cerrahi operasyona kadar uzayabilir. Aşağıda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.

Guatr Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

Guatr nedir?

Guatr denilen durum, boyundaki larinksin altında bulunan minik ve bir organ olan tiroid bezinin iyi huylu bir büyümesidir. Tiroid hormonları olan tiroksin ve triiyodotironin, tiroid bezi tarafından oluşturulur. Bunun için tiroid iyota ihtiyaç duyar. İyot eksikliği guatrın en yaygın nedenidir.

Sağlıklı bir tiroid bezi, kelebek gibi birbirine yerleşmiş iki lobdan oluşur. Dokusu çok yumuşaktır ve ortalama olarak yaklaşık 12 ila 20 gram ağırlığındadır. Tüm tiroid bozukluklarının yüzde 90’ından fazlası ile guatr en yaygın bozukluktur.

Örneğin Almanya’da her üç kişiden birindeiyot eksikliğinin, her üç yetişkinden birinde iyot eksikliği vardır ve bunlar tedavi gerektirmektedir. Tiroid bezindeki değişiklikler 35 yaşın altındakilerde nadir görülmesine rağmen daha büyüklerde biraz daha fazla görülmektedir.

Tiroid bezinin hafif bir genişlemesiyle genellikle semptom yoktur ve genişleme sadece tesadüfen keşfedilir. Bununla birlikte, ilerlemeye devam edebilecek bir hastalıktır. Tiroid nadiren o kadar fazla büyür ki boynundaki basınç ve gerginlik, yutma güçlüğü, yüksek boyunlu giysiler giyerken rahatsızlık ve başın belirli pozisyonlarında nefes darlığı gibi şikayetlere neden olur.

Hormon üretmeyen doku adaları genişlemiş bir tiroid bezine neden olabilir, nadir durumlarda kanser de gelişebilmektedir. Hormon üretimi azaldığında bazı durumlarda hızlı kalp atışı, kilo kaybı, sinirlilik ve uykusuzluk gibi semptomlara yol açabilir.

Guatr çeşitleri ve nedenleri

Bir guatr genellikle iyot eksikliğinden dolayı oluşur. Tiroid, T3 (triiyodotironin) ve T4 (tetraiyodotironin, ayrıca tiroksin) tiroid hormonlarını üretmek için iyota ihtiyaç duyar.

Tiroid bezinde hormon üretmek için çok az iyot varsa, vücut daha fazla tiroid hücresi üreterek bunu telafi etmeye çalışır. Bunlar tiroid fonksiyonunu mümkün olduğunca uzun süre korumak için tasarlanmıştır. Böylece, tiroid dokusu yavaşça çoğalır ve bir guatr oluşur.

Kalıtsal yatkınlıklar ve sigara içmek gibi risk faktörleri de bilinmektedir. Ek olarak, tiroid kanseri, otoimmün hastalık veya tiroid iltihabı gibi malign değişiklikler tiroidin büyümesine neden olabilir. Tiroid bezinin iltihaplanması, aşırı aktif tiroid (hipertiroidizm) ile birlikte olabilir.

Endemik türünün nedenleri

Kolloidal guatr olarak da adlandırılan endemik guatr, iyot eksikliğinden dolayı ortaya çıkar. İyot, tiroid hormonlarının üretiminde kullanılır. Bu hormonları yapmak için yeterli iyot olmadığında tiroid bezi büyür.

Sporadik türünün nedenleri

Sporadik guatr veya toksik olmayan guatr da ortaya çıkabilir, çünkü tiroid vücudun gereksinimlerini karşılamak için yeterli hormon üretmez. Bazı sporadik guatr vakalarında, kesin neden bilinmemektedir, ancak aşağıdakilere bağlanabilir:

  • Genetik
  • İlaçların yan etkileri (lityumun yan etkileri gibi)
  • Tiroidin diğer hastalıkları veya bozuklukları

Guatr belirtileri

Bir guatrın semptomları tiroid bezinin büyüklüğüne bağlıdır. Troid büyüdükçe boğazdaki basınç ve gerginlik hissi giderek daha rahatsız edici hale gelir. Bazı hastalar her zaman bir boğazda yumru hissi duyarlar, diğerleri ise sadece tiroid bezinin büyümesini, kıyafet alırken değişen yaka boyutuna göre fark eder.

Tiroid bezi, adem elması denilen yerin hemen altında bulunur. Tiroid bezi büyürse, nefes borusuna basınç yapar ve sıkışır. Bu, yüksek bir nefes alma gürültüsü ile fark edilir. Hasta egzersiz sırasında veya başın belirli hareketlerinde nefes darlığı çeker. Büyük bir guatr ayrıca ses tellerine, yemek borusuna veya kan damarlarına baskı yaparak ses kısıklığına, yutma güçlüğüne veya beyinde kan tıkanıklığına neden olabilir.

Guatr teşhisi

Guatr hastalığı teşhisi ve değerlendirilmesi için, aşağıdakiler de dahil olmak üzere çeşitli testler kullanılabilir:

  • Fiziksel muayene: Doktorunuz, nodüller ve hassasiyet belirtileri için boyun bölgesini hissederek tiroid bezinin büyüdüğünü söyleyebilir.
  • Hormon testi: Bu kan testi tiroid hormonunun seviyesini ölçer ve bu durum tiroidin düzgün çalışıp çalışmadığını gösterir.
  • Antikor testi: Bu kan testi, bazı guatr formlarında üretilen antikorları arar.
  • Tiroid ultrasonuUltrason, yüksek frekanslı ses dalgalarını vücut dokularından gönderen bir işlemdir. Bunlar kaydedilir ve videoya veya fotoğraflara dönüştürülür. Bu görüntüler tiroid bezinin büyüklüğünü gösterir.
  • Tiroid taraması: Bu görüntüleme testi, bezin boyutu ve işlevi hakkında bilgi sağlar. Bu testte, bilgisayar ekranında tiroidin görüntüsünü üretmek için bir damar içine az miktarda radyoaktif madde enjekte edilir. Bu test çok sık tercih edilmez, çünkü yalnızca belirli durumlarda kullanışlıdır.
  • BT taraması veya MRI: Guatr çok büyükse veya göğse yayılırsa, guatrın boyutunu ve yayılmasını ölçmek için bunlar kullanılabilir.

Guatr tedavisi

Potansiyel tedavi, diğer doku yapılarına (örneğin trakea) baskı uygulayan bir guatrın neden olduğu semptomları hafifletmeyi ve aşırı aktif veya az aktif tiroidi düzeltmeyi amaçlamaktadır. Guatr estetik bir bozukluk olarak algılanırsa, cerrahi gerekebilir. Solunum veya yutma güçlüğü varsa, cerrahi genellikle gereklidir.

Bazı durumlarda tiroid bezi minimal değişir veya yavaş büyür. Herhangi bir komplikasyon, şüpheli kanser veya önemli estetik bozukluklar yoksa, özellikle yaşlılarda nadiren kontroller genellikle tamamen yeterlidir. Özellikle semptomlar değiştiğinde veya tiroid bezinin genişlemesi hızla ilerliyorsa tıbbi muayene yapılmalıdır. Bazı hastalarda guatr kendi kendine geriler.

Radyoiyot tedavisi yaşlı hastalar için cerrahiye iyi bir alternatiftir. Hastaya tiroid bezinde biriken ve oradaki hücreleri tahrip eden ve böylece guatrın hacmini azaltan radyoaktif iyot uygulanır. Bu tedavi sadece özel donanımlı kliniklerde mümkündür.

İyotun, muhtemelen tiroid hormonları ile kombinasyon halinde uygulanması, bazı hastalarda tiroid büyümesi üzerinde de yararlı bir etkiye sahip olabilir. Bir ilaç tedavisi girişimi (iyotlu tiroid hormonu) bir ila iki yıldan daha uzun sürmemelidir. İlaçları kalıcı olarak almak faydalardan daha fazla risk taşır.

Belirgin hipertiroidizm durumunda, tiroidde hormon üretimini inhibe eden ilaçlar (tiroid ilaçları denir) ve hipotiroidizm durumunda tiroid hormonları ile tedavi uygulanır.

 

Kaynak: healthgrades


Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz:

 

20 Nisan 1984 İstanbul doğumluyum. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunuyum ve özel bir hastanede çalışıyorum. Halkın sağlıklı ve kaliteli bilgilere ulaşması için Medikal Rehber sitesi için yazıyorum, bazen de yazılanları gözden geçirip onaylıyorum.

Etiketler:

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.