İnsomnia (Uykusuzluk) Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

İnsomnia, yaygın bir uyku bozukluğudur. Uykuya dalmakta, uykuda kalmakta veya her ikisinde birden sorun yaşayabilirsiniz. Sonuç olarak, çok az uyuyabilirsiniz veya düşük kaliteli uyku alabilirsiniz. Uyandığınızda kendinizi yenilenmiş hissetmeyebilirsiniz. Aşağıda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.

17.09.2020
72
İnsomnia (Uykusuzluk) Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

İnsomnia nedir?

Uykusuzluk hastalığı olarak da bilinen insomnia, dünya çapında milyonlarca insanı düzenli olarak etkileyen bir uyku bozukluğudur. Uykusuzluk hastalığı olan biri uykuya dalmakta veya uykuda kalmakta zorlanır.

Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’ne göre, yetişkinler yaşlarına bağlı olarak her 24 saatlik bir süre içinde en az 7 ila 9 saat arasında uyumalıdır. (Kaynak)

Ülkemizde bu konuda bilimsel araştırma olmamasına rağmen, Amerika’da yapılan bir araştırmada insanların yaklaşık %25’inin her yıl insomnia (uykusuzluk hastalığı) yaşadığını, ancak bu kişilerin yaklaşık %75’inin uzun vadeli bir sorun geliştirmediğini gösteriyor. (Kaynak)

Kısa süreli uykusuzluk hastalığı, gündüz yorgunluğuna, konsantrasyon güçlüğüne ve diğer sorunlara yol açabilir. Uzun vadede ise çeşitli hastalıkların görülme sıklığı artmaktadır.

İnsomnia hastası olmak ne demektir?

Uykusuzluk hastalığı çeken bir kişi uykuya dalmakta veya uykuda kalmakta güçlük çeker. Sürekli olarak erken bir şekilde uyanabilir.

Sürekli olarak erken uyanmaları, aşağıdaki gibi sorunlara yol açabilir:

  • Gündüz uykululuk ve uyuşukluk
  • Zihinsel ve fiziksel olarak genel bir rahatsızlık hissi
  • Ruh hali değişiklikleri, sinirlilik ve kaygı

Ayrıca, aynı zamanda yukarıdaki sorunlar uykusuzluğa da katkıda bulunabilir. Ek olarak, uykusuzluk hastalığı, aşağıdakiler gibi kronik hastalıkların gelişiminde rol oynayabilir: (Kaynak)

Ayrıca okul ve iş performansına zarar verebilir ve bir kişinin günlük aktiviteleri yapma yeteneğini sınırlayabilir.

İnsomnia hastalığı türleri nelerdir?

Uykusuzluk hastalığı süreye göre sınıflandırılabilir: (Kaynak)

  • Akut uykusuzluk kısa vadeli ve geçici bir sorundur.
  • Kronik uykusuzluk aylarca veya yıllarca sürebilir.

Doktorlar ayrıca nedene göre de sınıflandırırlar:

  • Birincil uykusuzluk kendi başına bir sorundur.
  • İkincil uykusuzluk, başka bir sağlık sorununun sonucudur.

Ek olarak, ciddiyetine göre de sınıflandırılır:

  • Hafif uykusuzluk, yorgunluğa neden olan uyku eksikliğini içerir.
  • Orta derecede uykusuzluk günlük işleyişi etkileyebilir.
  • Şiddetli uykusuzluğun günlük yaşam üzerinde önemli bir etkisi vardır.

Doktorlar, uykusuzluğun türünü belirlerken kişinin sürekli olarak çok erken kalkması veya sorun yaşayıp yaşamaması da dahil olmak üzere aşağıdaki diğer faktörleri de dikkate alır: (Kaynak)

  • Uykuya dalmada güçlük
  • Uykuda kalmada güçlük
  • Gün içinde duyulan uyku ihtiyacı

İnsomnia neden olur?

Uykusuzluk hastalığı, bir dizi fiziksel ve psikolojik faktörden kaynaklanabilir. (Kaynak) Çoğunlukla neden kısa süreli stres gibi geçici bir sorundur. Diğer bazı durumlarda uykusuzluk, altta yatan tıbbi bir durumdan kaynaklanır.

Yaygın nedenler şunları içerir:

  • Biyolojik saati etkileyen işler yapmak (gece çalışmak gibi)
  • Odanın çok sıcak, çok soğuk, gürültülü veya başka bir şekilde rahatsız edici olması
  • Geceleri sürekli uyandıran bakıma muhtaç insanlar
  • Yeterli fiziksel efor sarfetmemek
  • Gece terörü yaşamak veya kötü rüyalar görmek
  • Eğlence amaçlı yasa dışı madde kullanmak

Bazı insanlarda uykusuzluk hastalığının nedeni stres veya aşağıdaki bir akıl sağlığı sorunu olabilir:

  • Depresyon
  • Kaygı bozukluğu
  • Bipolar bozukluk
  • Şizofreni

Uykuyu sınırlayabilecek diğer bazı sağlık koşulları şunları içerir:

Çoğu zaman, başka bir sağlık sorunu veya organik başka bir neden uykuda zorluğa neden olur. Örneğin menopoz sırasında hormonal değişiklikler gece terlemelerine neden olabilir ve bu da uykuyu kesintiye uğratabilir.

Alzheimer hastalığı olan kişilerin beyindeki değişiklikler de uyku düzenini bozar veya değiştirir. (Kaynak)

Ayrıca bazı kişilerde, uykuyu engelleyen ve yaşamı tehdit edebilen ölümcül ailesel uykusuzluk hastalığı adı verilen nadir bir genetik bozukluk vardır. (Kaynak)

Yatak odasında ekranlı cihaz kullanmak

Araştırmalar, yatmadan önce ekranlı cihaz kullanmanın gençlerde uyku kaybına neden olabileceğini göstermektedir. (Kaynak)

Bu cihazlar aynı zamanda yetişkinlerdeki uyku düzenine de zarar verebilir. Örneğin ışıklar söndükten sonra eğlence amaçlı kullanım uykusuzluk riskini artırıyor gibi görünmektedir.

İlaçlar

Amerikan Emekli Kişiler Derneği’ne göre, aşağıdaki ilaçlar uykusuzluk hastalığına neden olabilir: (Kaynak)

  • Kortikosteroidler
  • Statinler
  • Alfa blokerleri
  • Aeta blokerler
  • Seçici serotonin geri alım inhibitörü (antidepresanlar)
  • Anjiyotensin dönüştürücü enzim (ACE inhibitörleri)
  • Anjiyotensin 2 reseptör blokerleri (ARB grubu ilaçlar)
  • Kolinesteraz inhibitörleri
  • Sedatif olmayan H1 agonistleri
  • Glukozamin ve kondroitin kombinasyonu

Kimler risk altındadır?

Uykusuzluk hastalığı her yaşta ortaya çıkabilir, ancak aşağıdaki gibi bazı faktörler riski artırır: (Kaynak)

  • Uyku saatlerinde seyahat etmek
  • Vardiyalı çalışmak
  • Yaşlı olmak
  • Kafein, ilaçlar, madde veya alkol kullanmak
  • Diğer aile üyelerinde benzer sorunun olması
  • İnsanı derinden etkileyen yaşam olayları
  • Hamile olmak
  • Menopoza girmek
  • Belirli fiziksel veya zihinsel sağlık koşullarına sahip olmak

İnsomnia belirtileri nelerdir?

Bozulmuş uyku dışında, uykusuzluk hastalığı aşağıdakiler gibi başka sorunlara da yol açabilir:

  • Gündüz yorgunluğu veya uyku hali
  • Sinirlilik, depresyon veya kaygı
  • Gastrointestinal semptomlar
  • Düşük motivasyon veya enerji
  • Zayıf konsantrasyon ve odaklanma
  • Hatalara veya kazalara yol açan koordinasyon eksikliği
  • Uyumak konusunda duyulan endişe
  • Uykuya dalmak için ilaç veya alkol kullanmak
  • Gerilim tipi baş ağrıları
  • Sosyalleşme, çalışma veya ders çalışma zorluğu

Uzmanlara göre uyku eksikliği, motorlu taşıt kazalarında da kilit bir faktördür. (Kaynak)

Uykusuzluk hastalığı için hangi doktora gidilir?

Uykusuzluğunuz için uğramanız gereken ilk doktor bir ruh sağlığı uzmanıdır (psikiyatr). Bazı durumlarda sizi bir psikolağa yönlendirebilir. Bir psikolog veya psikiyatr, uykusuzluğunuzu tedavi etmeye yardımcı olmak için danışmanlık veya davranış terapisi önerebilir.

İnsomnia nasıl teşhis edilir?

Bir uyku uzmanı, uyku problemlerini teşhis ve tedavi etmeye yardımcı olmak için aşağıdakileri yapabilir: (Kaynak)

  • Kişiye tıbbi geçmişini, uyku düzenini, madde ve alkol kullanımını sorabilir.
  • Fizik muayene yapabilir.
  • Altta yatan koşullar için bazı testler yapabilir.
  • Uyku düzenini kaydetmek için bir gece uykusu testi isteyebilir.
  • Hareketi ve uyku-uyanma düzenlerini izleyen bir cihaz takmayı önerebilir.

Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı’nın beşinci baskısına (DSM-5) göre, doktor uykusuzluk hastalığını aşağıdakilere dayanarak teşhis edebilir: (Kaynak)

  • Kişi uykuya dalmakta veya uykuda kalmakta güçlük çekiyorsa
  • Bu durum yeterli uyku olanaklarına rağmen, 3 ay boyunca haftada en az üç gece oluyorsa
  • Günlük hayata olumsuz etkisi varsa
  • Başka hiçbir durum bunu açıklayamıyorsa

Uyku düzenini bir günlüğe kaydetmek ve sonuçları doktora göstermek de tanıya yardımcı olabilir.

İnsomnia nasıl tedavi edilir?

En iyi yaklaşım, altta yatan nedene ve uykusuzluğun türüne bağlı olacaktır. Ancak bazı seçenekler şunları içerir:

  • Psikolojik danışmanlık
  • Bilişsel davranışçı terapi
  • Doktorun yazdığı reçeteli ilaçlar
  • Doktorun önerdiği diğer ilaçlar
  • Doktorun önerdiği melatonin tabletleri

Bununla birlikte, melatonin tabletlerinin uykuya yardımcı olduğunu kanıtlamak için yeterince güçlü kanıt yoktur. (Kaynak)

Uykusuzluk hastalığına ne iyi gelir?

Bir dizi ipucu uykusuzluğun yönetilmesine yardımcı olabilir. (Kaynak) İpuçları aşağıdaki değişiklikleri içerirler:

Uyku alışkanlıkları

Mümkün olduğunda aşağıdakileri uygulamak uykusuzluğa yardımcı olabilir:

  • Yatış ve kalkış saatlerinizi düzenleyin. Mümkün oldukça aynı saatte uyuyun ve aynı saatte uyanın.
  • Yatmadan hemen önce ekranı olan herhangi bir cihazı kullanmaktan kaçının.
  • Yatmadan bir saat önce, örneğin banyo yaparak gevşemeye başlayın.
  • Telefonları ve diğer cihazları yatak odasının dışında tutun.
  • Yatmadan önce odanın ideal bir sıcaklıkta olmasını sağlayın.
  • Odayı karartmak için karartma panjurları veya perdeler kullanın.

Beslenme alışkanlıkları

  • Aç yatmaktan kaçının. Gerekirse yatmadan birkaç saat önce sağlıklı bir atıştırmalık yeyin.
  • Yatmadan 2-3 saat önce ağır yemek yemekten kaçının.
  • Özellikle geceleri kafein ve alkol alımını sınırlayın.
  • Genel refahı artırmak için sağlıklı beslenin.

Diğer sağlık sorunlarını giderme

Asit reflüsü veya öksürüğü olan herkes, vücudunun üst kısmını bir veya daha fazla ekstra yastıkla kaldırmaktan fayda görebilir. Bir doktora öksürük, ağrı ve uykuyu etkileyen diğer semptomları yönetmenin yollarını sorabilirsiniz.

Rahatlama

Kendinizi rahatlatarak uykuya hazırlamak için aşağıdakileri yapabilirsiniz:

  • Günlük olarak düzenli egzersiz yapın.
  • Özellikle uyumadan önce nefes alma ve gevşeme egzersizleri yapın.
  • Rahatlatıcı müzik veya okuma gibi uyumaya yardımcı olacak bir şey bulun.
  • Gün içinde uykulu hissetseniz bile kestirmemeye çalışın.
  • Anksiyete gibi herhangi bir akıl sağlığı sorunu için tıbbi yardım alın.

Özet olarak

Uykusuzluk hastalığı yaygın bir sorundur. Fiziksel veya zihinsel sağlığı içerebilecek bir dizi sorundan kaynaklanabilir. Bazı durumlarda, bunlar çevreseldir veya vardiyalı çalışma, kafein ve alkol kullanımı gibi yaşam tarzı faktörleriyle ilgilidir.

Uykusuzluk, hafif yorgunluktan kronik hastalığa kadar çeşitli sorunlara yol açabilir.

Devam eden uyku sorunu yaşayan ve bunun günlük yaşamlarını etkilediğini hisseden herkes, nedenini belirlemeye ve bir çözüm önerisine yardımcı olabilecek bir doktora görünmelidir.


Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz:

ETİKETLER:
YAZAR BİLGİSİ
Dr. Esra Daldadurmaz
19 Ağustos 1982 doğumluyum. İlk öğretim ve orta eğitim hayatını Çorum'da bitirdim. Daha sonra ise Gaziantep Üniversitesi'nde Tıp Fakültesi okudum. Sonrasında ise gerekli eğitimleri tamamlayarak psikiyatr oldum. Vaktim olduğunda Medikal Rehber sitesi için yazıyorum ve bazen de editör arkadaşın yazdığı ruh sağlığı yazılarını gözden geçirerek uygun görürsem onaylıyorum.
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.