ITP Hastalığı Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

ITP (immün trombositopenik purpura), immün sistemin normal kan pıhtılaşması için gerekli olan trombositleri yok ettiği bir kanama bozukluğudur. Hastalığı olan kişilerin kanında çok az trombosit bulunur. Aşağıda daha fazla bilgi bulabiirsiniz.

07.02.2020
388
ITP Hastalığı Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

ITP nedir?

İmmün trombositopeni olarak da bilinen ITP hastalığı, bir kanama bozukluğudur. ITP’de kan olması gerektiği gibi pıhtılaşmaz. Bu, trombosit veya trombositler adı verilen az sayıda kan hücresi fragmanından kaynaklanmaktadır.

Trombositler, diğer kan hücreleriyle birlikte kemik iliğinizde yapılır. Kan damarı duvarlarındaki küçük kesikleri veya kırıkları kapatmak ve kanamayı durdurmak için birbirine yapışırlar (pıhtılaşırlar).

Yeterli trombosit olmadan, vücudun içinde (iç kanama), derinin altında veya deride (dış kanama) kanama meydana gelebilir.

ITP’si olan insanlar genellikle purpura adı verilen mor cilt alanlarına sahiptir. Bu alanlar ciltte veya mukoza zarlarında (örneğin ağızda) görülür. Deri altındaki küçük kan damarlarından kanama purpuraya neden olur.

ITP’si olan kişilerde ciltte küçük kırmızı veya mor noktalara neden olan kanama da olabilir. Bu noktalara peteşi denir. Peteşiler döküntü gibi görünebilir.

ITP’li kişilerde burun kanaması, diş tedavisi sırasında diş etlerinde kanama veya kanamanın durması zor olan başka durumlar olabilir. ITP’si olan kadınlarda normalden daha ağır adet kanaması da olabilir.

Çok fazla kanama hematomlara neden olabilir. Hematom cilt altında pıhtılaşmış veya kısmen pıhtılaşmış kan topluluğudur. Bir yumru gibi görünürler veya hissedilirler.

ITP’nin bir sonucu olarak beyinde kanama çok nadirdir, ancak ortaya çıkarsa hayatı tehdit edici olabilir.

ITP hastalığı bir kişiden diğerine bulaşmaz.

ITP çeşitleri

İki tip ITP vardır ve bunların birisi akut (geçici veya kısa süreli) ve diğeri kroniktir (uzun ömürlü).

Akut ITP genellikle 6 aydan az sürer. Esas olarak hem erkek hem de kız çocuklarında görülür ve en yaygın ITP türüdür. Akut ITP genellikle viral bir enfeksiyondan sonra ortaya çıkar.

Kronik ITP 6 ay veya daha uzun sürer ve çoğunlukla yetişkinleri etkiler. Bununla birlikte, bazı gençler ve çocuklar bu tip ITP hastalığına yakalanabilirler. Kronik ITP kadınları erkeklerden iki ila üç kat daha sık etkiler.

Tedavi kanamanın şiddetine ve trombosit sayısına bağlıdır. Hafif vakalarda tedaviye gerek olmayabilir.

ITP hastalığında görünüm

Çoğu çocuk ve yetişkin için ITP ciddi veya hayatı tehdit eden bir durum değildir.

Çocuklarda akut ITP genellikle birkaç hafta veya ay içinde kendi kendine gider ve geri dönmez. ITP’li çocukların yüzde 80’inde trombosit sayısı 6 ila 12 ay içinde normale döner. Tedaviye gerek olmayabilir.

Az sayıda çocuk için ITP kendi kendine gitmez ve daha fazla tıbbi veya cerrahi tedavi gerektirebilir.

Kronik ITP kişiden kişiye değişir ve yıllarca sürebilir. Şiddetli kronik ITP formlarına sahip insanlar bile onlarca yıl yaşayabilir. Kronik ITP’si olan çoğu insan tedaviyi bir noktada durdurabilir ve güvenli bir trombosit sayısını koruyabilir.

ITP neden olur?

Çoğu durumda, bir otoimmün yanıtın immün trombositopeniye (ITP) neden olduğu düşünülmektedir. Normalde, bağışıklık sisteminiz vücudunuzun enfeksiyonlar ve hastalıklarla savaşmasına yardımcı olur. Ancak ITP’de bağışıklık sisteminiz vücudunuzun trombositlerine yanlışlıkla saldırır ve onları yok eder. Bunun neden olduğu henüz bilinmiyor.

Bazı insanlarda ITP, HIV, hepatit C veya H. pylori gibi viral veya bakteriyel enfeksiyonlara bağlanabilir.

Akut (kısa süreli) ITP’si olan çocuklarda sıklıkla yakn zamanda viral enfeksiyonlar olmuştur. Bu enfeksiyonlar ITP’ye yol açan bağışıklık reaksiyonunu tetikleyebilir veya etkileyebilir.

Kimler risk altındadır?

İmmün trombositopeni (ITP) oldukça yaygın bir kan bozukluğudur. Hem çocuklar hem de yetişkinler ITP geliştirebilir.

Çocuklar genellikle akut (kısa süreli) ITP tipine sahiptir. Akut ITP genellikle viral bir enfeksiyondan sonra gelişir.

Yetişkinler kronik (uzun süreli) tipte ITP’ye sahip olma eğilimindedir. Kadınların kronik ITP geliştirmesi erkeklerden iki ila üç kat daha fazladır.

ITP vakalarının sayısı artıyor çünkü düşük trombosit sayısını tespit edebilen rutin kan testleri daha sık yapılıyor.

ITP belirtileri nelerdir?

İmmün trombositopeni (ITP) herhangi bir belirti veya semptomlara neden olmayabilir. Bununla birlikte, ITP vücudun içinde kanamaya veya derinin altında veya deride kanamaya neden olabilir. Kanama belirtileri şunları içerebilir:

  • Cilt veya mukoza zarlarında (ağızda olduğu gibi) morarma veya morumsu alanlar. Bu alanlara purpura denir. Cildin altında kanamadan kaynaklanırlar ve herhangi bir nedenden dolayı ortaya çıkabilirler.
  • Cildin üzerindeki pateşi denilen kırmızı lekeler genellikle gruplar halinde bulunur ve döküntü gibi görünebilir. Deri altında kanama peteşiye neden olur.
  • Deri altında yumru gibi görünen veya hissedilen pıhtılaşmış veya kısmen pıhtılaşmış kan topluluğu olabilir, buna hematom denir.
  • Burun kanaması veya diş etlerinde aşırı kanama (örneğin diş çalışması sırasında) olabilir.
  • İdrar veya dışkıdan kan gelmesi yaşanabilir.

Durdurulması zor her türlü kanama ITP’nin bir işareti olabilir. Buna normalden daha ağır adet kanaması dahildir. Beyindeki kanama nadirdir ve semptomları değişebilir.

Düşük trombosit sayısı doğrudan ağrıya, konsantrasyon problemlerine veya diğer semptomlara neden olmaz. Bununla birlikte, düşük trombosit sayısı yorgunluk ile ilişkili olabilir.

ITP nasıl teşhis edilir?

Doktorunuz tıbbi geçmişinize, fizik muayenenize ve test sonuçlarınıza göre immün trombositopeni (ITP) durumunu teşhis edecektir.

Doktorunuz düşük trombosit sayınızın başka bir durumdan (enfeksiyon gibi) veya aldığınız ilaçlardan (kemoterapi ilaçları veya aspirin gibi) kaynaklanmadığından emin olmak isteyecektir.

Tıbbi geçmiş

Doktorunuz şunları sorabilir:

  • Kanama ve yaşadığınız diğer belirtileri
  • Trombosit sayınızı düşürebilecek veya kanamaya neden olabilecek hastalıklarınızı
  • Kanamaya neden olabilen veya trombosit sayınızı azaltabilecek takviyeler, reçeteli veya reçetesiz satılan ilaç kullanıp kullanmadığınızı

Fizik muayene

Fiziksel muayene sırasında doktorunuz kanama ve enfeksiyon belirtileri arayacaktır. Örneğin, doktorunuz ciltte morumsu alanları veya mukoza zarlarını arayabilir ve ciltte kırmızı lekeleri tespit edebilir. Bunlar deri altında kanama belirtileridir.

Teşhis testleri

Trombosit sayınızı kontrol etmek için muhtemelen kan testi olacaksınız. Bu testler genellikle şunları içerir:

  • Tam bir kan sayımı: Bu test, kanınızdaki kırmızı kan hücrelerinin, beyaz kan hücrelerinin ve trombositlerin sayısını kontrol eder. ITP’de kırmızı ve beyaz kan hücre sayıları normaldir, ancak trombosit sayısı düşüktür.
  • Kan yayma testi: Bu test için kanınızın bir kısmı bir slayt üzerine konulur. Trombositlerinize ve diğer kan hücrelerine bakmak için mikroskop kullanılır.

Trombositlere saldıran antikorları (proteinleri) kontrol etmek için de kan testi olabilirsiniz. Kan testleri trombosit sayınızın düşük olduğunu gösteriyorsa, doktorunuz ITP tanısını doğrulamak için daha fazla test önerebilir. Örneğin, kemik iliği testleri kemik iliğinizin yeterli trombosit yapıp yapmadığını gösterebilir.

HIV, hepatit C veya H. pylori için risk altındaysanız, doktorunuz sizi ITP’ye bağlı olabilecek bu enfeksiyonlar için tarayabilir.

Hafif ITP’si olan bazı kişilerde çok az kanama belirtisi vardır veya hiç yoktur. Sadece başka bir nedenden dolayı yapılan kan testi düşük trombosit sayılarına sahip olduklarını gösteriyorsa teşhis edilebilir.

ITP nasıl tedavi edilir?

İmmün trombositopeni (ITP hastalığı) tedavisi, ne kadar ve ne sıklıkla kanamanıza ve trombosit sayınıza bağlıdır.

Hafif ITP’si olan yetişkinlerin semptomlarını ve trombosit sayılarını izlemek dışında herhangi bir tedaviye ihtiyacı olmayabilir. Çok düşük trombosit sayısı veya kanama problemi yaşayan yetişkinler sıklıkla tedavi edilir.

Çocuklarda ortaya çıkan akut (kısa süreli) ITP tipi genellikle birkaç hafta veya ay içinde kaybolur. Sadece morarma (purpura) dışında kanama belirtileri olan çocuklar genellikle tedavi edilir.

Hafif ITP’si olan çocukların trombosit sayılarının normale döndüğünden emin olmak için izleme ve takip dışında tedaviye ihtiyacı olmayabilir.

İlaç tedavisi

İlaçlar genellikle hem çocuklar hem de yetişkinler için ilk tedavi yöntemi olarak kullanılır.

Prednizon gibi kortikosteroidler, ITP tedavisinde yaygın olarak kullanılır. Kısaca steroid olarak adlandırılan bu ilaçlar, trombosit sayınızı artırmanıza yardımcı olur. Bununla birlikte, steroidlerin birçok yan etkisi vardır ve bazı insanlarda tedavi sona erdiğinde hastalık tekrar nüksedebilir.

ITP’yi tedavi etmek için kullanılan steroidler, bazı sporcuların performansı artırmak için aldığı yasadışı steroidlerden farklıdır. Kortikosteroidler, yıllarca alsanız bile alışkanlık oluşturmaz.

Trombosit sayısını artırmak için başka ilaçlar da kullanılır. Bazıları damara yerleştirilen bir iğne ile verilir. Bu ilaçlar arasında rituksimab, immün globulin ve anti-Rh (D) immünoglobulin bulunur.

Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.

Dalağın çıkarılması (splenektomi)

Gerekirse, doktorlar dalağı cerrahi olarak çıkarabilir.

Bu organ sol üst karın bölgesinde bulunur. Dalak, çocuklarda bir golf topu ve yetişkinlerde bir beyzbol topu büyüklüğündedir. Dalak, enfeksiyonlarla savaşmaya yardımcı olan antikorlar (proteinler) yapar. ITP’de, bu antikorlar yanlışlıkla trombositleri yok eder.

ITP ilaçlara cevap vermediyse, dalağın çıkarılması trombositlerin tahribatını azaltacaktır. Bununla birlikte, enfeksiyon riskinizi de artırabilir. Ameliyattan önce doktorunuz enfeksiyonları önlemeye yardımcı olacak aşılar verebilir.

Dalağınız çıkarılırsa, doktorunuz enfeksiyonlardan kaçınmak için hangi adımları atabileceğinizi ve hangi semptomları izleyeceğini açıklayacaktır.

Diğer tedaviler

Trombosit transfüzyonları

Şiddetli kanaması olan ITP’li bazı kişilerin trombosit transfüzyonu yapması ve hastaneye yatırılması gerekebilir. Bazı insanlar ameliyattan önce trombosit transfüzyonuna ihtiyaç duyacaktır.

Trombosit transfüzyonu için, bir kan bankasından donör trombositleri alıcının kan dolaşımına enjekte edilir. Bu, trombosit sayısını kısa bir süre için artırır.

Enfeksiyonların tedavisi

Bazı enfeksiyonlar trombosit sayınızı kısaca düşürebilir. Enfeksiyonun tedavisi trombosit sayınızı artırmanıza ve kanama problemlerini azaltmanıza yardımcı olabilir.

İlaçları durdurma

Bazı ilaçlar trombosit sayınızı düşürebilir veya kanamaya neden olabilir. İlacı durdurmak bazen trombosit sayınızı yükseltmenize veya kanamayı önlemenize yardımcı olabilir.

Örneğin, aspirin ve ibuprofen kanama riskini artıran yaygın ilaçlardır. ITP’niz varsa, doktorunuz bu ilaçlardan kaçınmanızı önerebilir.

Hangi tedavinin sizin için en iyisi olacağına doktorunuz karar verecektir.

ITP ile birlikte yaşamak

İmmün trombositopeni (ITP hastalığı) varsa, komplikasyonları önlemek için adımlar atabilirsiniz. Yaşam tarzı değişiklikleri ve sürekli bakım, durumu yönetmenize yardımcı olabilir.

Yaşam tarzı değişiklikleri

Beyinde kanamaya neden olabilecek yaralanmalardan, özellikle kafa yaralanmalarından kaçınmaya çalışın. Örneğin, boks, futbol veya karate gibi temaslı sporlara katılmayın. Kayak veya ata binme gibi diğer sporlar da kanamaya neden olabilecek yaralanma riskine sokar.

Bazı güvenli aktiviteler yüzme, bisiklet (kask ile) ve yürüyüştür. Doktorunuzdan sizin için güvenli olan fiziksel aktiviteler hakkında bilgi alın.

Bıçak ve diğer aletlerle çalışırken emniyet kemerlerinin ve eldivenlerin düzenli kullanımı gibi önlemleri alın.

Çocuğunuzda ITP varsa, doktoruna çocuğunuzun faaliyetlerini kısıtlamanız gerekip gerekmediğini sorun.

Sağlık takibi

ITP’si olan insanları tedavi etmeye aşina bir doktor bulmak isteyebilirsiniz. Örneğin, hematologlar kan bozukluklarının teşhisi ve tedavisi konusunda uzmanlaşmış doktorlardır. ITP’yi nasıl yöneteceğinizi ve ne zaman tıbbi yardım alacağınızı doktorunuzla konuşabilmelisiniz.

Reçeteli veya reçetesiz satılan ilaçlar, takviyeler, vitaminler ve bitkisel ilaçlar almadan önce doktorunuzla konuşun. Bazı ilaçlar ve takviyeler trombositleri etkileyebilir ve kanama riskinizi artırabilir. Yaygın örnekler aspirin veya ibuprofendir. Doktorunuz bu ilaçlardan kaçınmanızı önerebilir.

Ateş gibi enfeksiyon belirtilerine dikkat edin ve bunları derhal doktorunuza bildirin. Dalağınız çıkarıldıysa, bazı enfeksiyonlardan hastalanma olasılığınız daha yüksek olabilir.

Gebelikte ITP

Hamile ve ITP’si olan kadınlarda hastalığı genellikle bebeği etkilemez. Bununla birlikte, bazı bebekler doğumdan kısa bir süre sonra düşük trombosit sayıları geliştirebilir.

Bebeklerin trombosit sayısı hemen hemen her zaman herhangi bir tedavi olmaksızın normale döner. Trombosit sayısı çok düşük olan bebeklerde tedavi iyileşmeyi hızlandırabilir.

Hamilelikte immün trombositopeni (ITP) tedavisi, kadının trombosit sayısına bağlıdır. Tedaviye ihtiyaç duyulursa, doktor tedavinin doğmamış bebek üzerindeki olası etkilerine yakından bakacaktır.

Hafif ITP vakaları olan kadınlar genellikle hamileliği tedavi olmadan sürdürebilirler. Çok düşük trombosit sayısı veya çok fazla kanaması olan hamile kadınların doğum sırasında veya sonrasında ağır kanamaları daha olasıdır. Ağır kanamayı önlemek için, bu kadınlar genellikle tedavi edilir.

Son olarak, benzer bir hastalık olan TTP hastalığı isimli yazımızı okumak isteyebilirsiniz.


Kaynak ve ileri okuma:

  1. http://www.itp.org.tr/
  2. http://www.kanhastaliklari.org.tr/icerik.php?id=180&alt_id=178&tab=126
  3. https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/immune-thrombocytopenia
  4. https://medlineplus.gov/ency/article/000535.htm
  5. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/idiopathic-thrombocytopenic-purpura/symptoms-causes/syc-20352325

Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz:

ETİKETLER:
YAZAR BİLGİSİ
Dr. Emrah Gürkan
20 Nisan 1984 İstanbul doğumluyum. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunuyum ve özel bir hastanede çalışıyorum. Halkın sağlıklı ve kaliteli bilgilere ulaşması için Medikal Rehber sitesi için yazıyorum, bazen de yazılanları gözden geçirip onaylıyorum.
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.