Multipl Skleroz Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

Multipl skleroz (MS hastalığı), beyni ve omuriliği etkileyen sinir sistemi hastalığıdır. Sinir hücrelerini çevreleyen ve koruyan miyelin kılıfına zarar verir. Aşağıda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.

02.02.2020
294
Multipl Skleroz Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

Multipl skleroz nedir?

MS hastalığı olarak da bilinen multipl skleroz, beyni ve omuriliği etkileyebilen, görme, kol veya bacak hareketi, his veya denge ile ilgili problemler de dahil olmak üzere çok çeşitli potansiyel semptomlara neden olan ve nadir olarak görülen otoimmün bir hastalıktır.

Çoğu zaman MS hastalığı felç, görme bozukluğu veya vücudun bir bölümünde hassasiyet kaybı gibi ani bir semptomla ortaya çıkar. Ani semptom başlangıcına hastalığın alevlenmesi denir. Nüks sonrası sağlık sorunları tamamen veya sadece kısmen kaybolabilir.

İnflamasyonun sinir sistemindeki farklı noktalarda farklı zaman aralıklarında tekrar ortaya çıkması MS hastalığı için tipiktir. Multipl skleroz adı, beyinde ve omurilikte birçok (çoklu) yerde sertleşmiş skar (skleroz) oluşmasından kaynaklanır.

Tüm hastaların %85’inde farklı semptom gerilemesi, kaybolması ve sonra tekrar ortaya çıkan bir seyir vardır. Bu hastaların yarısı, ikincil ilerleme olarak adlandırılan birkaç yıl sonra kademeli bir bozulma yaşamaktadır. Hastaların %15’inin başından itibaren belirgin bir alevlenme yaşamadan kademeli bir ilerlemesi vardır.

Multipl skleroz neden olur?

Hastalığın çeşitli faktörlerin etkileşimi ile tetiklendiğine inanılmaktadır. MS hastalığının genetik olabileceği ve bu nedenle bir ailede sıklıkla ortaya çıkabileceği bilinmektedir. Örneğin, ikizi olan bir insan multipl sklerozdan muzdaripse, ikizinin de hastalığı geliştirme olasılığı yüzde 30’dur.

Bazı çevresel etkiler ve coğrafi koşullar da MS hastalığı riskini etkileyebilir. Bir kişi ekvatora yaklaştıkça hastalık riski azalır. Risk güney ve kuzeyde daha da artmaktadır. Kuzey Avrupa ve Kuzey Amerika en yüksek hastalık oranlarına sahiptir.

Bazı virüslerle uzun süreli temasın bağışıklık sisteminin kendi kendine saldırgan olmasına ve dolaylı olarak MS hastalığı riskini artırdığına dair belirtiler de vardır. Bununla birlikte, multipl sklerozun doğrudan belirli bir patojenden kaynaklanabileceği çok olası değildir.

Multipl skleroz belirtileri nelerdir?

MS hastalığı belirtileri çok çeşitlidir. Saatler veya günler içinde gelişebilir ve kısmen veya tamamen gerileyebilirler. Ayrıca, haftalar ve aylar içinde yavaş yavaş gelişebilirler.

Yaygın semptomlar

Hastalık durumunda yaygın olarak görülen semptomlar genel olarak aşağıdaki gibidir:

  • Genellikle kas krampları ile ilişkili yüzün, kolların, bacakların veya vücudun bir tarafının felci
  • Bazen göze bağlı ağrı ile ilişkili, buğulu görme veya önemli görme bozukluğu gibi görsel bozukluklar
  • Vücudun farklı bölgelerindeki duyusal bozukluklar (karıncalanma, uyuşma), boyun büküldüğünde kollarda ve bacaklarda elektriklenme hissi
  • Kararsızlık, baş dönmesi, denge sorunları, kavrama veya yazma güçlüğü
  • Ani idrara çıkma, idrar kaçırma veya kabızlık dürtüsü
  • Çift görüntü veya istemsiz sarsıntılı göz hareketleri gibi göz hareketi bozuklukları
  • Belirsiz konuşma gibi konuşma bozuklukları
  • Yutma sorunları

MS hastalığı diğer belirtileri ise aşağıdakileri içerebilir:

  • Yorgunluk (artan yorgunluk, halsizlik, konsantrasyon eksikliği)
  • Depresyon (dürtüsüzlük, huzursuzluk, uyku bozukluğu, ilgi kaybı, melankolik, intihar düşünceleri)
  • Bilişsel bozukluklar (konsantrasyon ve dikkat sorunları, hafıza bozukluğu)

Multipl skleroz nasıl teşhis edilir?

Doktor önceki nörolojik problemleri (örneğin, kol ve bacaklarda duyu bozukluğu, denge bozukluğu ve görme sorunları) ve diğer şikayetleri soracaktır. Hastada ve ailesinde otoimmün hastalıkların varlığı olup olmadığını da öğrenmek isteyecektir.

Aynı zamanda fiziksel ve nörolojik muayene yapar, kan ve idrar testi isteyerek sonuçlarını değerlendirir. Ayrıca hastanın psikolojik durumunu da kaydeder.

Elektroensefalografi (EEG), manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ve omurilikten sıvının çıkarılması, beyindeki hastalığın tipik hasarını tanımlamak ve MS hastalığını kanıtlamak için gereklidir.

Ek olarak, doktor hastanın yürüme ve görmesinin bozulup bozulmadığını, ne ölçüde bozulduğunu ve mesane fonksiyon bozukluklarının olup olmadığını da belirler.

Spesifik olmayan semptomlar tanıyı zorlaştırır

Semptomlar çok spesifik olmadığından, doktorun hastalığı tanıması genellikle birkaç ay hatta yıl sürer. Hastalığın erken evrelerine klinik olarak izole sendromlar denir. Klinik olarak izole sendromlu hastalar zaten hastalığın ilk erken belirtisine sahiptir. Bu hastalarda manyetik rezonans görüntüleme kullanılarak hastalığın karakteristik özellikleri ve tipik beyin hasarı tespit edilebilirse, doktor bu erken aşamada MS hastalığı teşhisi koyabilir.

Tedaviye mümkün olan en kısa sürede başlanabilmesi için erken tanı önemlidir. Bu durumda daha erken tedavi başladığından, hastalığın ilerlemesi daha iyi yavaşlatılabilir ve bir sakatlık gecikebilir veya hatta önlenebilir.

İlk semptomların başlamasından sonra yeni veya olağan dışı semptomlar gelişirse veya ilk semptomlar tekrar ortaya çıkarsa, etkilenen kişiler her durumda açıklama için tedavi eden doktora danışmalıdır.

Multipl skleroz nasıl tedavi edilir?

MS hastalığının kesin bir tedavisi yoktur. Tedavi, bir nüksetme sırasında rahatsızlığı azaltabilir, daha fazla nüksü önleyebilir, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir ve ciddi sakatlıkların başlamasını önleyebilir veya geciktirebilir.

Nükslerin tedavisi

Akut ataklar, doktorun damara enjekte ettiği yüksek doz kortizon ile tedavi edilebilir. Kortizon tedavisi yeterince işe yaramazsa ve semptomlar devam ederse, hatta artarsa, kan yıkaması (plazmaferez) yapma olasılığı vardır. Kan yıkamanın amacı, sinir hasarına katkıda bulunan kandaki antikorları uzaklaştırmaktır.

Başka bir olasılık immüno-adsorpsiyondur. Bu aynı zamanda, antikorların ve vücudun savunma sisteminin diğer bileşenlerinin kandan çıkarılmasının ön planda olduğu bir kan yıkamasıdır. Tedavi sadece uzmanlaşmış multipl skleroz merkezlerinde yapılır.

Çok şiddetli ataklarda, doktor bağışıklık sistemini etkileyen bir ilaç (immünosüpresif veya immünomodülatör maddeler) kullanabilir.

Alevlenmeleri önlemek

İmmünomodülatör ilaçlar (bağışıklık sistemine etki eden) hastalığın seyri üzerinde olumlu bir etkiye sahip olabilir. İnflamasyonu engeller ve nükslerin sıklığını ve şiddetini azaltabilirler. İnterferon preparatları ve sinirlerin miyelin kılıflarına benzeyen bir protein molekülü olan glatiramer asetat kullanılır. Hastalar bu ilaçları kas içine veya derinin altına enjekte etmelidir.

Bu ilaçlar yeterince iyi çalışmazsa, doktor biyoteknolojik olarak üretilen bir antikor (natalizumab) reçete edebilir. Alternatif olarak, aktif bir bileşen (fingolimod) 2011 yılından bu yana ilk kez onaylanmıştır ve hastalar tablet olarak alabilirler. Başka bir seçenek, immünosüpresan ile tedavidir.

Nükslerin önlenmesi için başka ilaçlar muhtemelen yakında mevcut olacaktır. Tablet formunda çeşitli aktif bileşenler ve ayrıca enjeksiyon için biyoteknolojik olarak üretilen diğer antikorlar şu anda klinik gelişme aşamasındadır.

Şikayetlerin tedavisi

Fizyoterapi, mesleki terapi veya konuşma terapisi de semptomları hafifletmeye ve etkilenenlerin hareketliliğini geliştirmeye yardımcı olabilir. Dikkat ve konsantrasyon eğitimi bellek performansını artırabilir. Mesane eğitimi veya pelvik taban eğitimi mesane sorunlarına yardımcı olabilir.

Bazı şikayetler de ilaçla hafifletilebilir. Örneğin spastisite, yorgunluk, ağrı, mesane disfonksiyonu, erektil disfonksiyon, belirli hareketler sırasında titreme, hafıza problemleri, depresyon, yürüme yeteneği doktorun reçete ettiği ilaçlarla hafifletilebilir.

Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.

Hastalar kendisi ne yapabilir?

Dengeli bir yaşam tarzı hastalık üzerinde yararlı bir etkiye sahip olabilir. Hastalar stresten mümkün olduğunca kaçınmalıdır. Çok fazla ve çok az stres arasında bir denge bulmak önemlidir.

Ek olarak, MS hastalığı olan insanlar, örneğin sonbaharda grip aşısı yaparak enfeksiyon risklerini en aza indirmelidir. Çünkü enfeksiyonlar ve tetikledikleri savunma süreçleri alevlenmeleri teşvik edebilir.

Dengeli bir diyet ve düzenli hafif fitness eğitimi de olumlu bir etkiye sahip olabilir. Gevşeme prosedürleri de faydalıdır.


Kaynak ve ileri okuma:

  1. https://www.nationalmssociety.org/What-is-MSUluslararası Muktipl Skleroz Topluluğu
  2. https://www.webmd.com/multiple-sclerosis/default.htm
  3. https://www.mssociety.org.uk/about-ms/what-is-ms

Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz:

YAZAR BİLGİSİ
Dr. Sibel Durak
Merhabalar, Hacettepe üniversitesi tıp fakültesi bölümünde okuyorum. Alan olarak nörolojiyi tercih etmeyi istiyorum bu yönde kendimi geliştirmek için mevcut ve güncel bilgileri takip ediyorum. Vaktim olduğunda ise Medikal Rehber sitesinin ilgili kategorisinde yazıları kontrol ediyorum.
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.