Parkinson Hastalığı Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

Parkinson hastalığı en yaygın ilerleyici nörolojik hastalıklardan biridir. Parkinson hastalığında özellikle hareket bozuklukları ön plana çıkar. Hastalık, adını ilk kez 1817’de tanımlayan İngiliz doktor James Parkinson’dan almıştır.

04.09.2020
355
Parkinson Hastalığı Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

Parkinson hastalığı nedir?

Parkinson hastalığı, titreme, sertlik, yürüme güçlüğü, denge ve koordinasyon sorunlarına yol açan bir beyin hastalığıdır.

Parkinson semptomları genellikle yavaş yavaş başlar ve zamanla kötüleşir. Hastalık ilerledikçe insanlar yürüme ve konuşmada güçlük çekebilir. Ayrıca zihinsel ve davranışsal değişiklikler, uyku sorunları, depresyon, hafıza güçlükleri ve yorgunluk yaşayabilirler.

Hem erkeklerde hem de kadınlarda Parkinson hastalığı olabilir. Bununla birlikte, hastalık kadınlardan yaklaşık yüzde 50 daha fazla erkekleri etkiler.

Parkinson için açık bir risk faktörü yaştır. Parkinson hastalarının çoğu, hastalığı ilk olarak yaklaşık 60 yaşında geliştirse de, Parkinson hastalarının yaklaşık yüzde 5 ila 10’u, 50 yaşından önce başlayan erken başlangıçlı parkinson hastalığına sahiptir. Parkinson’un erken başlangıç ​​biçimleri her zaman olmasa da genellikle kalıtsaldır ve bazı formlar belirli gen mutasyonlarına bağlanmıştır.

Parkinson hastalığı neden olur?

Parkinson hastalığı, beynin hareketi kontrol eden bir bölgesindeki sinir hücreleri (nöronlar) bozulduğunda veya öldüğünde ortaya çıkar. Normalde bu nöronlar, dopamin olarak bilinen önemli bir beyin kimyasalı üretir. Nöronlar öldüğünde veya bozulduğunda, daha az dopamin üretirler ve bu da Parkinson’un hareket problemlerine neden olur. Bilim insanları, dopamin üreten hücrelerin ölmesine neyin sebep olduğunu hala bilmiyorlar.

Parkinson hastaları ayrıca, kalp atış hızı ve kan basıncı gibi vücudun birçok otomatik işlevini kontrol eden sempatik sinir sisteminin ana kimyasal habercisi olan norepinefrini üreten sinir uçlarını da kaybederler. Norepinefrin kaybı, Parkinson hastalığının yorgunluk, düzensiz kan basıncı, sindirim kanalında yiyecek hareketinin azalması ve otururken veya yatarken ayağa kalktığında kan basıncında ani düşüş gibi bazı semptomlarla yakından bağlantılıdır.

Parkinson hastalarının birçok beyin hücresi Lewy cisimcikleri, protein alfa-sinüklein kümeleri içerir. Bilim insanları, alfa-sinükleinin normal ve anormal işlevlerini ve bunun Parkinson hastalığını ve Lewy vücut demansını etkileyen genetik mutasyonlarla ilişkisini daha iyi anlamaya çalışıyorlar.

Bazı Parkinson vakaları kalıtsal görünse de ve birkaçı spesifik genetik mutasyonlarla izlenebilse de, çoğu durumda hastalık rastgele ortaya çıkar ve ailelerde görülmez. Artık birçok araştırmacı, Parkinson hastalığının, genetik faktörlerin ve toksinlere maruz kalma gibi çevresel faktörlerin bir kombinasyonundan kaynaklandığına inanıyor.

Parkinson hastalığı belirtileri nelerdir?

Parkinson hastalığının dört ana semptomu vardır:

  • Ellerde, kollarda, bacaklarda, çenede veya kafada titreme (esansiyel tramor)
  • Uzuvların ve gövdenin sertliği
  • Hareket yavaşlığı (bredikinezi)
  • Bozulmuş denge ve koordinasyon (bazen düşmelere neden olur)

Diğer semptomlar, depresyon ve diğer duygusal değişiklikleri içerebilir. Yutma, çiğneme ve konuşma güçlüğü, idrar sorunları, kabızlık, cilt problemleri ve uyku bozuklukları gibi belirtiler de yaşanabilir.

Parkinson’un semptomları ve ilerleme hızı bireyler arasında farklılık gösterir. Bazen insanlar, Parkinson’un erken semptomlarını normal yaşlanmanın etkileri olarak reddederler. Çoğu durumda, hastalığı kesin olarak tespit etmek için tıbbi testler yoktur, bu nedenle doğru bir şekilde teşhis etmek zor olabilir.

Parkinson hastalığının erken belirtileri belirsizdir ve yavaş yavaş ortaya çıkar. Örneğin, etkilenen kişiler hafif titreme hissedebilir veya sandalyeden kalkmakta zorluk çekebilir. Çok yumuşak konuştuklarını veya el yazılarının yavaş olduğunu ve sıkışık veya küçük göründüğünü fark edebilirler. Erken Parkinson hastalarında değişiklikleri ilk fark edenler arkadaşlar veya aile üyeleri olabilir. Kişinin yüzünün ifadeden yoksun olduğunu veya kişinin bir kolunu veya bacağını normal şekilde hareket ettirmediğini görebilirler.

Parkinson hastaları genellikle öne doğru eğilme eğilimi, ileri atılırmış gibi küçük hızlı adımlar ve kolların daha az sallanmasını içeren bir parkinson yürüyüşü geliştirirler. Ayrıca hareketi başlatmakta veya sürdürmekte de sorun yaşayabilirler.

Semptomlar genellikle vücudun bir tarafında veya hatta vücudun bir tarafında bir uzuvda başlar. Hastalık ilerledikçe sonunda her iki tarafı da etkiler. Bununla birlikte, semptomlar bir tarafta diğer tarafa göre daha şiddetli olabilir.

Parkinson hastalarının çoğu, sertliği ve titreme yaşamadan önce uyku sorunları, kabızlık, koku alma yeteneğinde azalma ve bacaklarda huzursuzluk yaşadıklarını belirtmiştir.

Parkinson hastalığı nasıl teşhis edilir?

Bir dizi rahatsızlık, Parkinson hastalığına benzer semptomlara neden olabilir. Diğer nedenlerden kaynaklanan Parkinson benzeri semptomları olan kişilerde bazen parkinsonizm olduğu söylenir. Bu bozukluklar başlangıçta Parkinson olarak yanlış teşhis edilebilse de, bazı tıbbi testlerin yanı sıra ilaç tedavisine verilen yanıt, onları Parkinson’dan ayırmaya yardımcı olabilir. Diğer birçok hastalık benzer özelliklere sahip olduğundan ancak farklı tedaviler gerektirdiğinden, mümkün olan en kısa sürede kesin tanı koymak önemlidir.

Şu anda, Parkinson hastalığının genetik olmayan vakalarını teşhis etmek için kan veya laboratuvar testi bulunmamaktadır. Teşhis, kişinin tıbbi geçmişine ve nörolojik muayeneye dayanır. İlaca başladıktan sonra iyileşme, Parkinson hastalığının bir başka önemli özelliğidir.

Parkinson hastalığı nasıl tedavi edilir?

Parkinson hastalığının tedavisi olmamasına rağmen, ilaçlar, cerrahi tedavi ve diğer tedaviler genellikle bazı semptomları hafifletebilir.

İlaç tedavisi

Parkinson için reçete edilen ilaçlar şunları içerir:

  • Beyindeki dopamin düzeyini artıran ilaçlar
  • Vücuttaki diğer beyin kimyasallarını etkileyen ilaçlar
  • Motor olmayan semptomları kontrol etmeye yardımcı olan ilaçlar

Parkinson için ana tedavi, L-dopa olarak da adlandırılan levodopadır. Sinir hücreleri, beynin azalan arzını yenilemek için dopamin yapmak için levodopa kullanır. Genellikle insanlar karbidopa adı verilen başka bir ilaçla birlikte levodopa alırlar. Karbidopa, levodopa tedavisinin mide bulantısı, kusma, düşük tansiyon ve huzursuzluk gibi bazı yan etkilerini önler veya azaltır ve semptomları iyileştirmek için gereken levodopa miktarını azaltır.

Parkinson hastaları, doktorlarına söylemeden levodopa almayı asla bırakmamalıdır. İlacın aniden kesilmesi, hareket edememe veya nefes almada güçlük gibi ciddi yan etkilere neden olabilir.

Parkinson semptomlarını tedavi etmek için kullanılan diğer ilaçlar şunları içerir:

  • Beyindeki dopaminin rolünü taklit etmek için dopamin agonistleri
  • Beyindeki dopamini parçalayan bir enzimi yavaşlatmak için MAO-B inhibitörleri
  • Dopaminin parçalanmasına yardımcı olan COMT inhibitörleri
  • İstemsiz hareketleri azaltmak için eski bir antiviral ilaç olan amantadin
  • Titreme ve sertliği azaltmak için antikolinerjik ilaçlar

Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.

Derin beyin uyarımı

İlaçlara iyi yanıt vermeyen Parkinson hastaları için derin beyin stimülasyonu veya kısaca DBS uygun olabilir. DBS, elektrotları beynin bir kısmına cerrahi olarak yerleştiren ve bunları göğse implante edilen küçük bir elektrikli cihaza bağlayan cerrahi bir prosedürdür. Cihaz ve elektrotlar beyni, titreme, yavaş hareket ve sertlik gibi Parkinson’un hareketle ilişkili semptomlarının çoğunu durdurmaya yardımcı olacak şekilde acısız bir şekilde uyarır.

Diğer tedaviler

Parkinson hastalığı semptomlarına yardımcı olmak için başka tedaviler kullanılabilir. Bu tedaviler yürüme, ses bozuklukları, titreme, sertlik ve zihinsel işlevlerde düşüşe yardımcı olan fiziksel, mesleki ve konuşma terapilerini içerir. Diğer destekleyici terapiler arasında sağlıklı bir diyet, kasları güçlendirmek ve dengeyi geliştirmek için egzersizler bulunur.

Tedavinin yan etkileri nelerdir?

İlaç tedavisi sırasında hareket bozuklukları, bulantı ve kusma gibi yan etkiler ile dolaşım veya sindirim bozuklukları ortaya çıkabilir. Bazen etkilenenler kafa karışıklığı durumları, sanrılar, halüsinasyonlar ve depresyon veya uyku bozuklukları gibi psikolojik semptomlardan şikayet ederler. Yorgunluk ve uyku atakları da meydana gelebilir.

Ayrıca kumar bağımlılığı, alışveriş bağımlılığı, patolojik yeme davranışı ve hiperseksüalite gibi davranış bozuklukları ortaya çıkabilir. Sadece istisnai durumlarda kullanılan bazı dopamin agonistlerinde, kalp kapakçıklarında veya akciğerler bölgesinde bağ dokusunda bir artış meydana gelebilir.

İlaç uzun bir düzenli kullanımdan sonra aniden kesilirse, yutma güçlüğü, çarpıntı ve aşırı terleme ile hareket kabiliyetinde hızlı bir bozulma meydana gelebilir. Böyle bir Parkinson krizi, belirli ek ilaçların kullanılmasıyla veya ciddi bulaşıcı hastalıklarla da tetiklenebilir.

Parkinson hastaları nasıl beslenmeli?

Parkinson hastaları için beslenme ipuçları şunlardır:

  • Bol miktarda tahıl ürünü, sebze ve meyve içeren, vitaminler, mineraller, lif ve kompleks karbonhidratlar sağlayan ve yağ alımınızı azaltmanıza yardımcı olabilecek bir diyet seçin.
  • Şeker alımını sınırlayın. Çok şeker içeren bir diyet çok fazla kalori ve çok az besin içerebilir. Diş çürümesine de katkıda bulunabilir.
  • Yüksek tansiyon riskinizi azaltmak için tuz ve sodyum alımını azaltın.
  • Diyetinize antioksidan içeriği yüksek (genel beyin sağlığı için önemli olan) yiyecekler ekleyin. Bunlar parlak renkli ve koyu renkli meyve ve sebzeleri içerir.
  • Yediğiniz yemeği fiziksel aktivite ile dengeleyin.
  • Kalp krizi ve belirli kanser türlerine yakalanma riskinizi azaltmak ve sağlıklı kilonuzu korumanıza yardımcı olmak için yağ, doymuş yağ ve kolesterol oranı düşük bir diyet seçin.
  • Yüksek tansiyon, kalp hastalığı, felç, belirli kanserler ve yaygın diyabet türlerini azaltmak için sağlıklı kilonuzu koruyun. Doktorunuz, sağlıklı bir kilonun sizin için ne anlama geldiğini belirlemenize yardımcı olabilir.
  • Alkollü içecekleri, boş kalorileri ve besinleri ölçülü olarak tüketin veya hiç tüketmeyin. Alkol içmek birçok sağlık sorununa ve kazaya neden olabilir.
  • Yeterince su için (günde sekiz bardak) ve sindirim güçlüklerini ve kabızlığı hafifletmek için kahverengi pirinç, kepekli tahıllar, meyve ve fasulye gibi lif açısından zengin yiyecekler yiyin.
  • İlaçlarınızı bir bardak su ile alın. Vücudunuzun ilacı daha verimli bir şekilde parçalamasına yardımcı olabilir.
  • Uykuyu kesintiye uğratabileceğinden şeker alımını, alkolü ve kafeini özellikle yatmadan önce sınırlayın.
  • D vitamini alımınızı artırmanız gerekip gerekmediği konusunda doktorunuzla konuşun. D vitamini güçlendirilmiş süt ve süt ürünlerinde, yumurta sarısında ve ton balığı, uskumru ve somon gibi yağlı balıklarda bulunur. Bunlar kemik sağlığının korunmasına yardımcı olur.
  • Beyin sağlığını geliştirmek için az miktarda ceviz, kaju fıstığı ve diğer kuruyemişleri atıştırın. Ayrıca faydalı antioksidanlar içeren meyveleri ve beyinde antienflamatuvar etkileri olabilecek somon, ton balığı ve koyu yeşil yapraklı sebzeler gibi yiyecekleri yemeğinize dahil etmeye çalışın.

Parkinson hastaları hayal görür mü?

REM uyku davranış bozukluğunda, kişi rüyalarını gerçekmiş yaşar. Bu rüyalar genellikle kovalanmayı veya saldırıya uğramayı içerdiğinden, insanlar bağıracak, yumruklayacak, tekmeleyecek ve hatta yataktan fırlayacaktır.

REM, rüya gördüğümüz uyku dönemidir. Normalde beyin bu süre zarfında kas hareketini engeller. Parkinson hastalarında kas aktivitesini baskılayan beyin yolları bozulur ve insanlar rüyalarını gerçekmiş gibi algılayarak hareket edebilirler.

Parkinson hastalığı nelere yol açar?

Parkinson hastalığında beş grup komplikasyon ayırt edilir. Bunlar motor komplikasyonları, düşmeleri, istemsiz sinir sistemi bozuklukları, nöropsikiyatrik sorunları ve uyku bozukluklarını içerir.

Motor komplikasyonlarda, motor aktivitedeki dalgalanmalar ve artan istemsiz hareketler arasında bir ayrım yapılır. Parkinson hastalarının karşılaştığı temel sorunlardan biri düşmelerdir. Bunlar yaşla birlikte artar ve denge bozuklukları ve donma (harekette kalıcılık) olarak ikiye ayrılır.

Sinir sisteminin istemsiz bozuklukları, dik pozisyonda baş dönmesi olarak fark edilebilen kan basıncı düzenleme bozukluklarını içerir. Ek olarak, kabızlık, geceleri artan idrara çıkma dürtüsü ve titreme bozukluklarının beta blokerlerle tedavi edilmesinden kaynaklanan uyarılma bozuklukları sıklıkla ortaya çıkar. Rahatsız ısı regülasyonu, spesifik olmayan ağrı ve yutma bozuklukları da istem dışı komplikasyonlardır.

Nöropsikiyatrik sorunlar depresyon, halüsinasyonlar, hafıza bozuklukları ve anksiyete, panik atak ve iç gerilim gibi davranış bozukluklarında kendini gösterir. Parkinson hastalarında %75 oranında uyku bozuklukları en yaygın sorunlar arasındadır. Etkilenenler genellikle şiddetli yutma bozuklukları, enfeksiyonlar ve düşmeler sonucu ölür.

Parkinson hastası ne kadar yaşar?

Parkinson hastalığı olan bireyler, aynı yaş grubundaki sağlıklı bireylere kıyasla biraz daha kısa yaşarlar. Hastalar genellikle 60 yaş civarında hastalığı geliştirmeye başlar ve çoğu teşhis konulduktan sonra 10 ila 20 yıl arasında ölür. Bununla birlikte, bir hastanın mevcut yaşı ve genel sağlık durumu faktörü bu tahminin doğruluğunu etkileyebilir.


Kaynak ve ileri okuma:

  1. http://parkinsondernegi.com/parkinson-nedir/
  2. https://www.nia.nih.gov/health/parkinsons-disease
  3. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/parkinsons-disease/symptoms-causes/syc-20376055
  4. https://www.parkinson.org/understanding-parkinsons/what-is-parkinsons

Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz:

YAZAR BİLGİSİ
Dr. Sibel Durak
Merhabalar, Hacettepe üniversitesi tıp fakültesi bölümünde okuyorum. Alan olarak nörolojiyi tercih etmeyi istiyorum bu yönde kendimi geliştirmek için mevcut ve güncel bilgileri takip ediyorum. Vaktim olduğunda ise Medikal Rehber sitesinin ilgili kategorisinde yazıları kontrol ediyorum.
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.