reklam
Kadın Hastalıkları ve Doğum

Polikistik Over Sendromu (PKOS) Nedir?

Polikistik over sendromu nedir? Neden olur? Belirtileri nelerdir? Nasıl teşhis ve tedavi edilir? Hangi doktora gitmek gerekir? Ciddi bir durum mudur? Hamile kalmak mümkün müdür? İyi gelen şeyler var mıdır? Tüm bu soruların cevaplarını ve çok daha fazlasını aşağıda bulabilirsiniz.

Giriş

Polikistik over sendromu (PKOS), bir kadının hormon seviyelerini etkileyen bir durumdur. PKOS’lu kadınlar normalden daha fazla erkek hormonu üretir. Bu hormon dengesizliği, adet dönemlerini atlamasına neden olur ve hamile kalmalarını zorlaştırır.

Polikistik over sendromu ayrıca yüz ve vücutta kıl büyümesine ve kelliklere neden olur. Şeker hastalığı (diyabet) ve kalp hastalığı gibi uzun vadeli sağlık sorunlarına katkıda bulunabilir.

Doğum kontrol hapları ve diyabet ilaçları hormon dengesizliğini düzeltmeye ve semptomları iyileştirmeye yardımcı olabilir.

PKOS’un nedenlerine ve bir kadının vücudu üzerindeki etkilerine göz atmak için okumaya devam edin.

Polikistik over sendromu nedir?

Polikistik over sendromu, kadınları doğurma yıllarında (15-44 yaş) etkileyen hormonlarla ilgili bir sorundur. Bu yaş grubundaki kadınların yüzde 2,2 ila 26,7’sinde PKOS vardır. Birçok kadın PKOS’a sahiptir, ancak bunu bilmemektedir. Bir çalışmada, PKOS’lu kadınların %70’ine kadar teşhis konmamıştı, yani bu duruma sahip olduğunu bilmiyorlardı.

PKOS, bir kadının yumurtalıklarını, östrojen ve progesteron (adet döngüsünü düzenleyen hormonlar) üreten üreme organlarını etkiler. Yumurtalıklar ayrıca androjen adı verilen az miktarda erkek hormonu da üretir.

Yumurtalıklar, bir erkeğin sperminin döllenmesi için yumurtaları serbest bırakır. Her ay bir yumurtanın salınmasına yumurtlama denir. Folikül uyarıcı hormon (FSH) ve lüteinizan hormon (LH) yumurtlamayı kontrol eder. FSH, yumurtalığı folikül (yumurta içeren bir kese) üretmesi için uyarır ve daha sonra LH, yumurtalığı olgun bir yumurta bırakması için tetikler.

Polikistik over sendromu, yumurtalıkları ve yumurtlamayı etkileyen bir “sendrom” veya semptom grubudur. Üç ana özelliği vardır:

  • Yumurtalıklarda kistler
  • Yüksek seviyelerde erkeklik hormonları
  • Düzensiz veya atlanmış adet dönemleri

PKOS’ta, yumurtalıkların içinde küçük, sıvı dolu keseler büyür. “Polikistik” kelimesi “çok sayıda kist” yani kese anlamına gelir. Bu keseler aslında her biri olgunlaşmamış bir yumurta içeren foliküllerdir.

Yumurtalar yumurtlamayı tetikleyecek kadar olgunlaşmazlar. Yumurtlama eksikliği östrojen, progesteron, FSH ve LH seviyelerini değiştirir. Östrojen ve progesteron seviyeleri normalden daha düşükken, androjen seviyeleri normalden daha yüksektir. Ekstra erkek hormonları adet döngüsünü bozar, bu nedenle PKOS’lu kadınlar normalden daha az adet olurlar.

ÖZET: Polikistik over sendromu (PKOS), kadınların doğum yıllarında neredeyse yüzde 27’sini etkilemektedir. Bu durum, yumurtalıklardaki kistleri, yüksek seviyelerde erkeklik hormonlarını ve düzensiz dönemleri içerir.

Polikistik over sendromu neden olur?

polikistik over sendromu nedenleri

Doktorlar PKOS’a neyin neden olduğunu tam olarak bilmiyorlar. Yüksek düzeyde erkek hormonlarının, yumurtalıkların hormon üretmesini ve normalde yumurta yapmasını engellediğine inanırlar.

Genler, insülin direnci ve iltihaplanma, aşırı androjen üretimiyle ilişkilendirilmiştir.

Genler

Çalışmalar PKOS’un genetik yatkınlığı olan ailelerde görüldüğünü vurgulamıştır. Birçok genin – sadece bir değil – duruma katkıda bulunması muhtemeldir.

İnsülin direnci

PKOS’lu kadınların %70’ine kadarında insülin direnci vardır, bu da hücrelerinin insülini düzgün kullanamayacağı anlamına gelir. İnsülin, pankreasın vücudun enerji için yiyeceklerden şekeri kullanmasına yardımcı olmak için ürettiği bir hormondur.

Hücreler insülini uygun şekilde kullanamadığında, vücudun insülin talebi artar. Pankreas telafi etmek için daha fazla insülin yapar. Ekstra insülin, yumurtalıkları daha fazla erkek hormonu üretmek için tetikler.

Obezite, insülin direncinin önemli bir nedenidir. Hem obezite hem de insülin direnci tip 2 diyabet riskinizi artırabilir.

İltihap

Polikistik over sendromu olan kadınlar genellikle vücutlarında iltihaplanma düzeylerinde artışa sahiptir. Fazla kilolu olmak da iltihaplanmaya katkıda bulunabilir. Çalışmalar aşırı inflamasyonu daha yüksek androjen seviyelerine bağlamıştır.

ÖZET: Doktorlar PKOS’a neyin neden olduğunu tam olarak bilmiyorlar. Genler, insülin direnci ve vücuttaki daha yüksek inflamasyon seviyeleri gibi faktörlerden kaynaklandığına inanıyorlar.

Polikistik over sendromu belirtileri nelerdir?

Bazı kadınlar ilk adet dönemlerinde semptom görmeye başlarlar. Diğerleri sadece çok fazla kilo aldıktan sonra veya hamile kalmakta zorlandıklarında PKOS olduklarını keşfederler. En yaygın belirtiler şunlardır:

  • Düzensiz adet dönemleri: Yumurtlama eksikliği aynı zamanda adet dönemi eksikliğine de yol açar. PKOS’lu bazı kadınlar yılda sekiz adet dönemi bile görmeyebilirler.
  • Ağır kanama: Adet kanınız daha uzun bir süre birikir, bu nedenle adet dönemleriniz normalden daha ağır olabilir.
  • Kıl uzaması: Bu duruma sahip kadınların %70’inden fazlası sırt, karın ve göğüste olmak üzere yüzlerinde ve vücutlarında kıl büyütür. Aşırı kıl büyümesine hirsutizm denir.
  • Sivilce: Erkek hormonları cildi normalden daha yağlı hale getirebilir ve yüz, göğüs ve üst sırt gibi bölgelerde sivilcelere neden olabilir.
  • Kilo alımı: PKOS’lu kadınların %80 kadarı aşırı kilolu veya obezdir.
  • Erkek tipi kellik: Saç derisindeki saç incelir ve dökülür.
  • Cildin koyulaşması: Cildin koyu lekeleri, boyunda, kasıkta ve göğüslerin altındaki vücut bölgelerinde oluşabilir.
  • Baş ağrısı: Hormon değişiklikleri bazı kadınlarda baş ağrılarını tetikleyebilir.

ÖZET: Polikistik over sendromu, adet döngüsünü bozarak daha az adet dönemleri yaşanmasına yol açabilir. Akne, kıl büyümesi, kilo alımı ve koyu ten lekeleri durumun diğer belirtileridir.

Ne zaman doktora görünmeli?

Aşağıdaki durumlarda doktorunuza danışmalısınız:

  • Adet dönemlerini kaçırıyor ve hamile kalamıyorsanız
  • Yüzünüzde ve vücudunuzda kıl büyümesi gibi PKOS belirtileri varsa
  • 12 aydan fazla hamile kalmaya çalışıyorsunuz ancak başarılı olamıyorsanız
  • Aşırı susama, açlık, bulanık görme veya açıklanamayan kilo kaybı gibi diyabet belirtileriniz varsa

PKOS’unuz varsa, doktorunuzla düzenli ziyaretler planlayın. Diyabet, yüksek tansiyon ve diğer olası komplikasyonları kontrol etmek için düzenli testlere ihtiyacınız olacaktır.

Polikistik over sendromu vücudu nasıl etkiler?

polikistik over sendromu etkisi

Normalden yüksek androjen seviyelerine sahip olmak doğurganlığınızı ve sağlığınızın diğer yönlerini etkileyebilir.

Kısırlık

Hamile kalmak için yumurtlamanız gerekir. Düzenli olarak yumurtlamayan kadınlar döllenecek kadar yumurta bırakmazlar. Polikistik over sendromu, kadınlarda kısırlığın önde gelen nedenlerinden biridir.

Metabolik sendrom

PKOS’lu kadınların %80 kadarı aşırı kilolu veya obezdir. Hem obezite hem de PKOS, yüksek kan şekeri, yüksek tansiyon , düşük kolesterol ve yüksek kolesterol riskinizi artırır. Birlikte, bu faktörlere metabolik sendrom denir ve kalp hastalığı, diyabet ve inme riskini artırırlar.

Uyku apnesi

Bu durum gece boyunca solunumda tekrarlanan duraklamalara neden olur ve bu da uykuyu keser. Uyku apnesi aşırı kilolu kadınlarda daha yaygındır – özellikle de PKOS’ları varsa. Uyku apnesi riski PKOS’lu obez kadınlarda PKOS olmayanlara göre 5 ila 10 kat daha fazladır.

Endometrial kanser

Yumurtlama sırasında uterus astarı dökülür. Her ay yumurtlamazsanız, bu astar birikebilir. Kalınlaşmış uterin astar endometrial kanser riskinizi artırabilir.

Depresyon

Hem hormonal değişiklikler hem de istenmeyen kıl büyümesi gibi semptomlar duygularınızı olumsuz yönde etkileyebilir. PKOS’lu birçok kişi depresyon ve anksiyete yaşar.

ÖZET: Hormon dengesizlikleri kadının sağlığını birçok yönden etkileyebilir. PKOS infertilite, metabolik sendrom, uyku apnesi, endometrial kanser ve depresyon riskini artırabilir.

Hamilelik ve polikistik over sendromu

Polikistik over sendromu normal adet döngüsünü keser ve hamile kalmayı zorlaştırır. PKOS’lu kadınların %70 ila 80’inde doğurganlık sorunları vardır. Bu durum hamilelik komplikasyonları riskini de artırabilir.

PKOS’lu kadınlarda, bebeklerini erken doğurma riski normal kadınların iki katıdır. Ayrıca düşük, yüksek tansiyon ve gestasyonel diyabet için daha büyük risk altındadırlar.

Bununla birlikte, PKOS’lu kadınlar yumurtlamayı iyileştiren doğurganlık tedavilerini kullanarak hamile kalabilirler. Kilo vermek ve kan şekeri seviyelerini düşürmek, sağlıklı bir hamilelik geçirme olasılığını artırabilir.

ÖZET: PKOS hamile kalmayı zorlaştırabilir, hamilelik komplikasyonları ve düşük yapma riskinizi artırabilir. Kilo kaybı ve diğer tedaviler, sağlıklı bir hamilelik geçirme olasılığınızı artırabilir.

Polikistik over sendromu nasıl teşhis edilir?

Doktorlar genellikle aşağıdaki üç semptomdan en az ikisine sahip kadınlarda polikistik over sendromu tanısı koyarlar:

  • Yüksek androjen seviyeleri
  • Düzensiz adet döngüleri
  • Yumurtalıklarda kistler

Doktorunuz ayrıca akne, yüz ve vücut kılı büyümesi ve kilo alımı gibi belirtilere sahip olup olmadığınızı da soracaktır.

Bir pelvik muayene, yumurtalıklarınızla veya üreme yolunuzun diğer bölümleriyle ilgili herhangi bir sorunu gösterebilir. Bu test sırasında doktorunuz eldivenli parmakları vajinanıza sokar ve yumurtalıklarınızdaki veya rahminizdeki herhangi bir büyümeyi kontrol eder.

Kan testleri normalden daha yüksek erkek hormonları olup olmadığını kontrol eder. Ayrıca, kalp hastalığı ve diyabet gibi ilgili durumlar için riskinizi değerlendirmek üzere kolesterol, insülin ve trigliserit seviyelerini kontrol etmek için de kan testi isteyebilir.

Bir ultrason anormal folikülleri gösterebilir, yumurtalıklarda ve rahimde olan diğer sorunlar için de kullanılabilir.

ÖZET: Doktorlar, kadınlar üç ana semptomdan en az ikisine sahipse (yüksek androjen seviyeleri, düzensiz adet dönemleri ve yumurtalıklardaki kistler) PKOS’u teşhis eder. Pelvik muayene, kan testleri ve ultrason tanıyı doğrulayabilir.

Polikistik over sendromu nasıl tedavi edilir?

polikistik over sendromu tedavisi

Doğum kontrol hapları ve diğer ilaçlar adet döngüsünü düzenlemeye yardımcı olabilir, kıl büyümesi ve akne gibi PKOS semptomlarını tedavi edebilir.

İlaç tedavisi

  • Doğum kontrolü: Günlük östrojen ve progestin almak normal bir hormon dengesini geri kazandırabilir, yumurtlamayı düzenleyebilir, aşırı kıl büyümesi gibi semptomları hafifletebilir ve endometrial kansere karşı koruyabilir.
  • Metformin: Metformin tip 2 diyabet tedavisinde kullanılan bir ilaçtır. Ayrıca PKOS’u insülin seviyelerini iyileştirerek tedavi eder. Bir çalışma, diyet ve egzersizde değişiklik yaparken metformin almanın kilo kaybını iyileştirdiğini, kan şekerini düşürdüğünü ve normal bir adet döngüsünü sadece diyet ve egzersizdeki değişikliklerden daha iyi hale getirdiğini bulmuştur.
  • Klomifen: Klomifen, PKOS’lu kadınların hamile kalmasına yardımcı olabilecek bir doğurganlık ilacıdır. Bununla birlikte, ikizler ve diğer çoklu doğum riskini arttırır.
  • Kıl için ilaçlar: Birkaç tedavi istenmeyen tüylerden kurtulmanıza yardımcı olabilir veya büyümesini durdurabilir. Eflornithine krem saç büyümesini yavaşlatan reçeteli bir ilaçtır. Lazer epilasyon ve elektroliz, yüzünüzdeki ve vücudunuzdaki istenmeyen tüylerden kurtulmanıza yardımcı olabilir.

Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.

Cerrahi tedavi

Diğer tedaviler işe yaramazsa cerrahi, doğurganlığı artırmak için bir seçenek olabilir. Yumurtalık delme, normal yumurtlamayı düzeltmek için lazer veya ince ısıtmalı iğne ile yumurtalıkta küçük delikler açan bir prosedürdür.

Diyet ve yaşam tarzı ipuçları

Polikistik over sendromu tedavisi genellikle kilo kaybı, diyet ve egzersiz gibi yaşam tarzı değişiklikleri ile başlar. Sadece vücut ağırlığınızın %10 kadarını verdiğiniz kilo adet döngüsünü düzenleyebilir ve semptomları iyileştirmeye yardımcı olabilir. Kilo kaybı ayrıca kolesterol seviyelerini iyileştirebilir, insülini azaltabilir, kalp hastalığı ve diyabet risklerini azaltabilir. Kilo vermenize yardımcı olan herhangi bir diyet durumunuza yardımcı olabilir.

Bununla birlikte, bazı diyetlerin diğerlerine göre avantajları olabilir. PKOS için diyetleri karşılaştıran çalışmalar, düşük karbonhidrat diyetlerinin hem kilo kaybı hem de insülin seviyelerini düşürmede etkili olduğunu bulmuştur. Meyve, sebze ve kepekli tahıllardan en fazla karbonhidrat alan düşük glisemik indeks diyeti, adet döngüsünü normal kilo verme diyetinden daha iyi düzenlemeye yardımcı olur.

Birkaç çalışma, haftada en az üç gün 30 dakikalık orta yoğunlukta egzersizin PKOS’lu kadınların kilo vermesine yardımcı olabileceğini bulmuştur. Egzersizle kilo vermek yumurtlama ve insülin düzeylerini de iyileştirir. Egzersiz, sağlıklı bir diyetle birleştirildiğinde daha da faydalıdır. Diyet artı egzersiz, her iki müdahaleden daha fazla kilo vermenize yardımcı olur ve diyabet ve kalp hastalığı risklerinizi azaltır.

Akupunkturun polikistik over sendromunu iyileştirmeye yardımcı olabileceğine dair bazı kanıtlar vardır, ancak daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.

ÖZET: PKOS tedavisi diyet ve egzersiz gibi yaşam tarzı değişiklikleriyle başlar. Fazla kiloluysanız vücut ağırlığınızın sadece yüzde 5 ila 10’unu kaybetmek semptomlarınızı iyileştirmeye yardımcı olabilir.

Sonuç olarak

Polikistik over sendromu bir kadının adet döngülerini bozabilir ve hamile kalmayı zorlaştırabilir. Yüksek düzeyde erkek hormonu, yüz ve vücutta kıl büyümesi gibi istenmeyen semptomlara da yol açar.

Yaşam tarzı müdahaleleri, doktorların PKOS için önerdiği ilk tedavilerdir ve genellikle iyi çalışırlar. Kilo kaybı PKOS semptomlarını tedavi edebilir ve hamile kalma olasılığını artırabilir. Diyet ve aerobik egzersiz kilo vermenin iki etkili yoludur.

Yaşam tarzı değişiklikleri işe yaramazsa ilaçlar da bir seçenektir. Doğum kontrol hapları ve metformin, daha normal adet döngülerini geri getirebilir ve PKOS semptomlarını hafifletebilir. Ancak buna doktor karar verecektir.

Sık sorulan sorular

Polikistik over sendromu kendiliğinden geçer mi?

PKOS kendi kendine ortadan kalkmaz. Menopozdan sonra bile, PKOS’lu kadınlar sıklıkla yüksek seviyelerde androjenlere ve ayrıca insülin direncine sahip olmaya devam eder. Bu, PKOS ile ilişkili sağlık risklerinin ömür boyu olduğu anlamına gelir.

Polikistik over sendromu tedavi edilmezse ne olur?

PKOS tedavi edilmeezse endometrial kanser riskini artırabilir. Bu durumda yumurtalık düzenli olarak yumurtlamaz, yani yumurtalar olması gerektiği gibi salınmaz. Sonuç olarak, yetersiz progesteron üretilir ve bu da uterusun kaplamasının kontrolsüz bir şekilde büyümesine neden olur.

Polikistik over sendromu tedavisi ne kadar sürer?

Her 1-2 ayda bir 10 ila 14 gün progestin almak, adetlerinizi düzenleyebilir ve endometrial kansere karşı koruma sağlayabilir ve hamileliğe engel değildir.

Polikistik over sendromu hamile olan hamile kalabilir mi?

PKOS’lu kadınlar hamile kalmakta zorlanabilir ve hamilelik sırasında komplikasyon geliştirme riski daha yüksektir. Bununla birlikte, semptomları yöneterek, PKOS’lu birçok kadın hamile kalabilir ve sağlıklı bir bebek sahibi olabilir.

Polikistik over sendromu düşüğe neden olur mu?

PKOS’lu kadınların, hamileliğin ilk aylarında düşük yapma olasılığı, PKOS olmayan kadınlara göre üç kat daha fazladır. Bazı araştırmalar, metforminin PKOS’lu hamile kadınlarda düşük yapma riskini azaltabileceğini göstermektedir.
(Kaynak)


Kaynak ve ileri okuma:

  1. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/pcos/symptoms-causes/syc-20353439
  2. https://www.healthline.com/health/polycystic-ovary-disease
  3. https://www.nhs.uk/conditions/polycystic-ovary-syndrome-pcos/
  4. https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/polycystic-ovary-syndrome

Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz:

Dr. Arzu Bölükbaşı

Dr. Arzu Bölükbaşı 1995 yılında Tıp Fakültesi'nden mezun olmuştur. 2000 yılında Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim dalında uzmanlığını, 2011 yılında ise Perinatoloji yan dal uzmanlığını tamamlayan Arzu Bölükbaşı, kendi özel muayenehanesinde hastalarına hizmet vermektedir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir