reklam
Ruh Sağlığı ve Hastalıkları

Psikolojik Rahatsızlıklar: Nedenler, Belirtiler ve Tedavi

Psikolojik rahatsızlıklar nedir? Kaç çeşit psikolojik hastalık vardır. Psikolojik bozukluklar neden olur? Belirtileri nelerdir? Nasıl tedavi edilir? Tüm bu soruların cevaplarını ve çok daha fazlasını aşağıda bulabilirsiniz.

Psikolojik rahatsızlıklar nedir?

Psikolojik hastalıklar olarak da adlandırılan psikolojik rahatsızlıklar, işlevinizi ve yaşamınızı ciddi şekilde etkileyebilecek kalıcı davranış kalıplarıyla sonuçlanan zihinsel anormalliklerdir. Psikolojik rahatsızlıklar arasında anoreksiya nervoza gibi yeme bozuklukları, depresyon gibi duygudurum bozuklukları, antisosyal kişilik bozukluğu gibi kişilik bozuklukları, şizofreni gibi psikotik bozukluklar, cinsel işlev bozukluğu gibi cinsel bozukluklar ve diğerleri vardır. Bir kişide birden fazla psikolojik rahatsızlık da olabilir.

Psikolojik bozuklukların spesifik nedenleri bilinmemektedir. Ancak psikolojik nir rahatsızlığa katkıda bulunan faktörler arasında beyindeki kimyasal dengesizlikler, çocukluk deneyimleri, genetik, hastalıklar, doğum öncesi maruziyetler ve stres sayılabilir. Borderline kişilik ve depresyon gibi bazı bozukluklar kadınlarda daha sık görülür. Aralıklı patlayıcı bozukluk ve madde kötüye kullanımı gibi diğerleri erkeklerde daha yaygındır. Bipolar bozukluk ve şizofreni gibi diğer bozukluklar da erkekleri ve kadınları kabaca eşit oranlarda etkiler.

Bir kişi uzun süre ruh hali veya bilişsel sorunlar veya davranış sorunları yaşadığında, psikolojik bir değerlendirme faydalı olabilir ve ardından psikolojik bir bozukluk teşhisi konulabilir. Tedavi sıklıkla davranışlar, beceri gelişimi ve düşünce süreci üzerinde çalışmak için psikoterapiyi içerir. Bir kişi, birlikte var olan tıbbi sorunlar, ciddi komplikasyonlar, ciddi bozukluklar veya madde kötüye kullanımı nedeniyle hastaneye kaldırılabilir. İlaçlar bazı psikolojik rahatsızlıklar için oldukça yardımcı olabilir.

Uygun şekilde tedavi edildiğinde, psikolojik rahatsızlıkları olan kişiler genellikle iyileşir; ancak, nüksler mümkündür. Tedavi edilmediği takdirde bazı psikolojik sorunlar akademik, yasal, sosyal ve iş sorunlarına yol açabilir. Alkol zehirlenmesi, aşırı dozda uyuşturucu, intihar ve şiddet içeren davranışlar psikolojik rahatsızlıkların diğer potansiyel komplikasyonlardır.

Psikolojik bozuklukların ciddi, hatta yaşamı tehdit eden komplikasyonları olabilir. Temel ihtiyaçlarını (yiyecek, su, barınak) karşılayamama ya da tehditkar, mantıksız veya intihara meyilli davranışlar için acil tıbbi yardım almanız önerilir. Psikolojik bir rahatsızlığınız olabileceğini düşünüyorsanız veya tedavi görüyorsanız, ancak semptomlar tekrarlıyor veya devam ediyorsa da yine doktor kontrolü şarttır.

Psikolojik rahatsızlıkların belirtileri nelerdir?

Psikolojik bozuklukların belirtileri, belirli bozukluğa göre değişir, ancak duygudurum ve davranışsal belirtiler yaygındır. Semptomlar kronik ve tekrarlayıcı olabilir. Toplumda etkileşim yeteneğinize müdahale edebilirler. Bazı psikolojik rahatsızlıklar fiziksel belirtilere de neden olabilir. Örneğin, anksiyete bozukluklarıyla ilişkili panik ataklar, kalp krizi gibi görünen ve hissedilen semptomları tetikleyebilir. Somatoform bozukluklar, (semptomların tıbbi bir nedene işaret ettiği ancak hiçbirinin bulunamadığı durumlar), sıklıkla ağrı veya sızı semptomlarını içerir.

Yaygın görülen belirtiler

Psikolojik rahatsızlıklar çeşitli semptomlara neden olabilir; yaygın semptomlar şunları içerir:

  • Ajitasyon, düşmanlık veya saldırganlık
  • Alkol veya uyuşturucu kullanımı
  • Enerji seviyelerindeki değişiklikler
  • Endişe ve kaygı hali
  • Kafa karışıklığı
  • Düzensiz davranış ve konuşma
  • Sinirlilik ve ruh hali değişiklikleri
  • Halüsinasyonlar ve sanrılar gibi algı veya düşünce süreci bozuklukları (psikozlar)
  • Günlük yaşamı etkileyebilecek kalıcı veya ani ruh hali değişiklikleri
  • Sorun reddi
  • Sosyal geri çekilme

Fiziksel belirtiler

Psikolojik rahatsızlıklar ayrıca aşağıdakileri içeren fiziksel semptomlarla ilişkilendirilebilir:

  • Açıklanamayan fiziksel problemler
  • Uyuşukluk veya halsizlik
  • Uyku bozuklukları
  • Kilo ve iştah değişiklikleri

Ciddi belirtiler

Bazı durumlarda, psikolojik rahatsızlıklar yaşamı tehdit edici olabilir. Sizde veya birlikte olduğunuz bir kişide aşağıdakiler de dahil olmak üzere yaşamı tehdit eden semptomlardan herhangi biri varsa, doktora görünmeniz gerekir:

  • Tehdit edici, mantıksız veya intihara meyilli davranışlar da dahil olmak üzere, kendisi veya başkaları için tehlike oluşturma
  • Temel ihtiyaçlarını karşılayamama
  • Kemik deformitesi, yanıklar, göz yaralanmaları ve diğer yaralanmalar gibi travmalar

Psikolojik rahatsızlıklar neden olur?

Psikolojik bozuklukların nedenleri bilinmemekle birlikte, gelişimlerini etkileyen bir takım faktörlerin olduğu düşünülmektedir. Bu faktörler arasında beyindeki kimyasal dengesizlikler, çocukluk deneyimleri, genetik, hastalıklar, doğum öncesi maruziyetler ve stres yer alır. Cinsiyet, psikolojik bozuklukların hepsinde olmasa da bazılarında rol oynar.

Psikolojik rahatsızlıklar için risk faktörleri

Bir dizi faktör, psikolojik bozuklukların gelişme riskini artırır. Ancak yine de risk faktörlerine sahip tüm insanlar psikolojik rahatsızlıklar yaşamazlar.

Psikolojik bozukluklar için risk faktörleri şunları içerir:

  • Çocukken istismar veya ihmal
  • Mizaçla ilgili çocukluk sorunları
  • Aile ya da kişisel akıl hastalığı veya madde bağımlılığı geçmişi
  • Normalin altında zeka
  • Düşük doğum ağırlığı
  • Düşük sosyoekonomik durum
  • Ebeveyn yokluğu, suç faaliyeti veya madde kötüye kullanımı
  • Alkol veya uyuşturucu gibi doğum öncesi maruziyetler
  • Kanser, kronik ağrı ve hipotiroidizm gibi önemli tıbbi durumlar
  • Sosyal dezavantajlar
  • Stresli veya travmatik yaşam olayları
  • Madde bağımlılığı

Psikolojik rahatsızlıklar nasıl tedavi edilir?

Psikolojik bozuklukların tedavisinde ilk adım, bir problemin var olduğunu kabul etmektir. Çoğu zaman, psikolojik rahatsızlıkları olan kişiler problemlerini inkar ederler ve semptomları için tıbbi yardım aramazlar. Düzenli tıbbi bakım, doktorunuzun erken tarama testleri sağlamasına izin verdiği için yardımcı olabilir. Düzenli tıbbi bakım aynı zamanda doktorunuzun semptomları ve psikolojik bozukluklar geliştirme risklerinizi derhal değerlendirmesi için bir fırsat sağlar.

Psikolojik hastalıklarda tedavi sıklıkla davranışlar, beceri gelişimi ve düşünce süreci üzerinde çalışmak için psikoterapiyi içerir. Birlikte var olan tıbbi problemler, ciddi komplikasyonlar, ciddi bozukluklar veya madde kötüye kullanımı için kısa süreliğine hastaneye yatış gerekli olabilir. İlaçlar bazı kişilik bozuklukları için oldukça yardımcı olabilir. Uygun tedavi ile önemli iyileşmeler meydana gelebilir.

Psikolojik rahatsızlıklar için yaygın tedaviler

Psikolojik bozuklukların yaygın tedavileri şunları içerir:

  • Antianksiyete ilaçları
  • Ruh halini iyileştirmek için antidepresan ilaçlar
  • Bozuk düşünce kalıplarını ve değişen algıları tedavi etmek için antipsikotik ilaçlar
  • Düşünce kalıpları ve davranış üzerinde çalışmak için bilişsel davranışçı terapi
  • Destek ve anlayış geliştirmeye yardımcı olmak için aile terapisi
  • Grup terapisi
  • Birlikte var olan tıbbi problemler, ciddi komplikasyonlar, ciddi bozukluklar veya madde kötüye kullanımı nedeniyle hastaneye yatış
  • Birlikte var olan durumların tanımlanması ve tedavisi
  • Bireysel terapi
  • Ruh hali düzenleyici ilaçlar
  • Geçmiş sorunları ve bunların mevcut düşünce ve davranışlarla ilişkisini keşfetme ve anlama üzerinde çalışmak için psikodinamik terapi
  • Destek grupları
  • Konuşma terapisi

Psikolojik rahatsızlıklarınızı iyileştirmek için yapabilecekleriniz

Tedavi aramaya ve almaya ek olarak, aşağıdakileri yaparak semptomlarınızı iyileştirebilir ve tekrarlama riskinizi azaltabilirsiniz:

  • Alkol veya yasa dışı uyuşturucu kullanımından kaçınmak
  • Kafein veya diğer uyarıcılardan kaçınmak
  • Düzenli bir programda yemek
  • Düzenli egzersiz yapmak
  • Yeterince uyumak
  • İlaçları belirtildiği şekilde almak

Psikolojik rahatsızlıkların olası komplikasyonları nelerdir?

Tedavi edilmeyen veya kötü kontrol edilen psikolojik bozuklukların komplikasyonları ciddi olabilir, hatta bazı durumlarda yaşamı tehdit edebilir. Ancak doktorunuzun belirlediği tedavi planınızı takip ederek ciddi komplikasyon riskinizi en aza indirmeye yardımcı olabilirsiniz.

Psikolojik bozuklukların komplikasyonları şunları içerir:

  • Tedavinin olumsuz etkileri
  • Hukukta, işte, sosyal ortamlarda, ilişkilerde ve finansta zorluklar
  • Artan yaralanma riski
  • Psikolojik bozukluklarla ilişkili davranışlara özgü tıbbi komplikasyonlar
  • Kendi kendine zarar vermek
  • Sosyal izolasyon
  • Gergin aile ilişkileri
  • Madde bağımlılığı
  • İntihar veya şiddet

Kaynak:


Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz:

Dr. Elçin Gümüşdağ

Dr. Elçin Gümüşdağ, 2006 yılında özel bir üniversitede okuduğu psikoloji eğitimini tamamlamış, aynı kurumda 2013 yılında da Klinik Psikoloji alanında yüksek lisansını tamamlamıştır. Belli bir dönem yurt dışı eğitim programıyla eğitimine devam etmiş, ardından Türkiye’ye dönerek kariyerine devam etmiştir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir