Şizotipal Kişilik Bozukluğu

Şizotipal kişilik bozukluğu olan insanlar, diğerlerinden uzak durmayı tercih eden ve ilişkilerde olmaktan rahatsız olan yalnızlardır. Bazen garip konuşma veya davranış gösterme eğilimindedirler. Aşağıda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.

12.03.2020
289
Şizotipal Kişilik Bozukluğu

Şizotipal kişilik bozukluğu nedir?

Şizotipal kişilik bozukluğu olan insanlar genellikle garip veya eksantrik olarak tanımlanır ve çoğu zaman yakın ilişkileri azdır. Genellikle ilişkilerin nasıl oluştuğunu veya davranışlarının başkaları üzerindeki etkisini anlamazlar. Ayrıca başkalarının motivasyonlarını ve davranışlarını yanlış yorumlayabilir ve başkalarına önemli derecede güvensizlik geliştirebilirler.

Şizotipal kişilik bozukluğu olan kişi kendine özgü inançlara sahip olma eğiliminde olduğundan ve sosyal ipuçlarına uygun şekilde yanıt vermede zorluk yaşayabildiğinden, bu sorunlar ciddi kaygıya ve sosyal durumlardan kaçınma eğilimine yol açabilir.

Bu kişilik bozukluğu tipik olarak erken yetişkinlik döneminde teşhis edilir ve ömür boyu sürmesi muhtemeldir, ancak ilaçlar ve psikoterapi gibi tedavi semptomları iyileştirebilir.

Şizotipal kişilik bozukluğu nedenleri

Kişilik sizi benzersiz kılan düşünce, duygu ve davranışların birleşimidir. Dış dünyayı ve kendinizi nasıl gördüğünüzü bilme, anlama ve ilişki kurma şeklidir. Kişilik, kalıtsal eğilimler ve çevresel faktörlerin etkileşimi ile şekillenerek karakteri oluşturur.

Normal gelişimde, çocuklar zamanla başkalarıyla uygun şekilde etkileşim kurmayı, sosyal ipuçlarını yorumlamayı ve sosyal durumlara uygun ve esnek bir şekilde yanıt vermeyi öğrenirler. Şizotipal kişilik bozukluğu olan bir kişi için tam olarak yanlış olan şey kesin olarak bilinmemektedir, ancak beynin işlev, genetik, çevresel etkiler ve öğrenilmiş davranış biçimindeki değişikliklerin bir rol oynayabileceği muhtemeldir.

Kimler risk altındadır?

Şizofreni veya başka bir psikotik bozukluğu olan bir akrabanız varsa şizotipal kişilik bozukluğu riskiniz daha büyük olabilir.

Şizotipal kişilik bozukluğu belirtileri nelerdir?

Bu kişilik bozukluğu tipik olarak aşağıdaki belirtilerden beş veya daha fazlasını içerir:

  • Yalnız olmak ve yakın aile dışında yakın arkadaşlardan yoksun olmak
  • Düz duygular, sınırlı veya uygunsuz duygusal tepkiler
  • Kalıcı ve aşırı sosyal kaygı
  • Gerçekte zararsız veya rahatsız edici olmayan bir şeyin doğrudan kişisel anlamı olduğu hissi gibi olayların yanlış yorumlanması
  • Tuhaf, eksantrik veya olağandışı düşünme, inançlar veya tutumlar
  • Şüpheli veya paranoyak düşünceler ve başkalarının sadakati hakkında sürekli şüpheler
  • Zihinsel telepati veya batıl inançlar gibi özel güçlere inanç
  • Olmayan bir kişinin varlığını hissetmek veya yanılsamalara sahip olmak gibi olağandışı algılar
  • Dağınık görünmek veya garip şekilde eşleşen kıyafetler giymek gibi tuhaf şekillerde giyinmek
  • Belirsiz, olağandışı konuşma kalıpları veya konuşma sırasında tuhaf bir şekilde lafı dolandırmak gibi tuhaf konuşma tarzı

Metafizik aktivitelere artan ilgi veya yüksek düzeyde sosyal kaygı gibi şizotipal kişilik bozukluğunun belirtileri gençlik yıllarında görülebilir. Çocuk okulda düşük performans gösterebilir veya akranlarıyla sosyal olarak farklı görünebilir, bu da alay veya zorbalık ile sonuçlanabilir.

Şizotipal kişilik bozukluğu ve şizofreni

Bu kişilik bozukluğu, insanların gerçeklikle temasını kaybettiği (psikoz) ciddi bir akıl hastalığı olan şizofreni ile kolayca karıştırılabilir. Şizotipal kişilik bozukluğu olan insanlar sanrılar veya halüsinasyonlarla kısa psikotik ataklar yaşayabilirken, ataklar şizofrenide olduğu kadar sık, uzun süreli veya yoğun değildir.

Bir başka önemli ayrım şizotipal kişilik bozukluğuna sahip olan kişilerin genellikle çarpık fikirleri ve gerçekler arasındaki farkın farkına varılabilmesidir. Şizofreni hastaları genellikle sanrılarından uzaklaştırılamaz.

Farklılıklara rağmen, şizotipal kişilik bozukluğu olan insanlar şizofreni için kullanılanlara benzer tedavilerden yararlanabilir. Şizotipal kişilik bozukluğunun bazen şizofreni ile bir spektrumda olduğu ve şizotipal kişilik bozukluğunun daha az şiddetli olduğu düşünülmektedir.

Ne zaman doktora görünmeli?

Şizotipal kişilik bozukluğuna sahip olan kişilerin sadece arkadaşlarının veya aile üyelerinin çağrısında yardım istemesi muhtemeldir veya şizotipal kişilik bozukluğu olan insanlar depresyon gibi başka bir sorun için yardım isteyebilirler. Bir arkadaşınızın veya aile üyenizin bu rahatsızlığa sahip olabileceğinden şüpheleniyorsanız, kişinin birinci basamak doktoru veya akıl sağlığı uzmanından başlayarak tıbbi yardım almasını önerebilirsiniz.

Şizotipal kişilik bozukluğu teşhisi

Bu kişilik biçimine sahip olan kişiler, anksiyete, depresyon ve hayal kırıklığı ile başa çıkma sorunları veya madde kötüye kullanımının tedavisi gibi diğer semptomlar nedeniyle birinci basamak doktorlarından yardım isteyebilirler.

Diğer tıbbi durumları dışlamaya yardımcı olacak bir fizik muayeneden sonra, birinci basamak doktorunuz daha fazla değerlendirme için sizi bir akıl sağlığı uzmanına yönlendirebilir.

Şizotipal kişilik bozukluğunun teşhisi tipik olarak aşağıdakilere dayanır:

  • Belirtileriniz hakkında kapsamlı konuşma
  • Kişisel ve tıbbi geçmişiniz
  • Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayınlanan Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabında (DSM-5) listelenen belirtiler

Şizotipal kişilik bozukluğu tedavisi

Şizotipal kişilik bozukluğunun tedavisi genellikle psikoterapi ve ilaç kombinasyonunu içerir. Birçok kişiye, kişilik stillerine uygun iş ve sosyal aktiviteler de yardım edilebilir.

Psikoterapi

Psikoterapi, şizotipal kişilik bozukluğu olan kişilerin başkalarına güvenmeye başlamasına ve bir terapistle güvenilir bir ilişki kurarak başa çıkma becerilerini öğrenmesine yardımcı olabilir.

Psikoterapi şunları içerebilir:

  • Bilişsel-davranışçı terapi: Olumsuz düşünce kalıplarını tanımlamak ve bunlara meydan okumak, belirli sosyal becerileri öğrenmek ve problem davranışlarını değiştirmek konusunda faydalıdır.
  • Destekleyici terapi: Teşvik etme ve uyarlanabilir becerileri geliştirmede işe yarardır.
  • Aile terapisi: İletişim, güven ve evde birlikte çalışma yeteneğini geliştirmeye yardımcı olabilecek aile üyelerini dahil eden bir terapi de ilgili kişi ve diğer aile üyeleri için faydalı olabilir.

İlaçlar

Gıda ve İlaç İdaresi tarafından özellikle şizotipal kişilik bozukluğunun tedavisi için onaylanmış herhangi bir ilaç yoktur. Bununla birlikte, doktorlar depresyon veya anksiyete gibi belirli semptomları hafifletmek veya azaltmak için bir antidepresan reçete edebilir. Bazı ilaçlar düşünme esnekliğini artırmaya yardımcı olabilir.

Başa çıkma ve destek

Şizotipal kişilik bozukluğu yaşam boyu olsa da, bazı semptomlar kendine güven, kişinin zorlukları aşma yeteneğine inanma ve sosyal destek duygusu geliştirmeye yardımcı olan deneyimler yoluyla zamanla iyileşebilir.

Bu bozukluğun bazı semptomlarını azaltmaya yardımcı olması muhtemel görünen faktörler şunlardır:

  • Arkadaşlarınız ve ailenizle olumlu ilişkiler
  • Bir programa sahip olmak, iyi bir uyku rutini, egzersiz ve reçeteli ilaçları almak ile tutarlılık dahil olmak üzere sağlıklı günlük ritimler
  • Okulda, işte ve müfredat dışı faaliyetlerde birşeyler başarmak

Şizotipal kişilik bozukluğu komplikasyonları

Şizotipal kişilik bozukluğuna sahip olan insanlar aşağıdakiler açısından artmış risk altındadır:

  • Depresyon
  • Kaygı
  • Diğer kişilik bozuklukları
  • Şizofreni
  • Genellikle strese yanıt olarak geçici psikotik ataklar
  • Alkol veya uyuşturucu ile ilgili sorunlar
  • İntihar girişimleri
  • İş, okul, ilişki ve sosyal problemler

Prognoz

Şizotipal kişilik bozukluğu için uzun vadeli görünüm değişir ve semptomların ciddiyeti, desteğin mevcudiyeti, kişinin işlevinin ne kadar bozulduğu ve kişinin depresyonu veya endişesi olup olmadığını içeren birçok faktöre bağlıdır. Bir kişi tedaviye katılmaya istekli ve yetenekli ise, prognoz düzelir.

Şizotipal kişilik bozukluğuna sahip olan bir kişinin sosyal olarak çok rahat olmasını beklemek gerçekçi olmayabilir. Bununla birlikte, bu bozukluğu olan bazıları ilaçla tedaviye çok iyi yanıt verir. En iyi durumda, bu insanlar, uygun iş bularak, kişilik stillerine uygun ilişkiler ve boş zaman aktivitelerinden yararlanarak tatmin edici hayatlara öncülük edebilirler.

Kaynak: Harvard Health


Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz:

YAZAR BİLGİSİ
Dr. Esra Daldadurmaz
19 Ağustos 1982 doğumluyum. İlk öğretim ve orta eğitim hayatını Çorum'da bitirdim. Daha sonra ise Gaziantep Üniversitesi'nde Tıp Fakültesi okudum. Sonrasında ise gerekli eğitimleri tamamlayarak psikiyatr oldum. Vaktim olduğunda Medikal Rehber sitesi için yazıyorum ve bazen de editör arkadaşın yazdığı ruh sağlığı yazılarını gözden geçirerek uygun görürsem onaylıyorum.
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.