Tiroid Hastalığı Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

    Tiroid hastalığı, tiroid (boynunuzun önündeki küçük, kelebek şeklinde bir bez) doğru miktarda tiroid hormonu üretmediğinde ortaya çıkar. Bu hormonlar vücudunuzun enerjiyi nasıl kullandığını kontrol eder. Yorgunluk hissediyorsanız, cilt ve saç değişikliklerini fark ederseniz veya ses kısıklığı veya ağrınız varsa, doktorunuz fiziksel bir muayene yapabilir ve kan testleri isteyebilir. Bu testler bir sorun olduğunu gösterirse, doktorunuz tiroid durumunu teşhis etmek ve değerlendirmek için tiroid taraması ve alımı, tiroid biyopsisi veya görüntüleme testleri isteyebilir. Tedavi, tiroid durumunuzun spesifik doğasına ve altta yatan nedenine bağlı olacaktır. Aşağıda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.

    26.02.2020
    Düzenleme: 18.10.2020
    324
    Tiroid Hastalığı Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

    Tiroid hastalığı nedir?

    Tiroid boynunuzun ön tarafında nefes borunuzun (trakea) etrafını saran küçük, kelebek şeklinde bir bezdir ve tiroid hastalığı bu minik organeldeki sorunlarla ilgilidir.

    Tiroid bezinin iki yarısı, ortada isthmus olarak bilinen ince bir doku tabakası ile bağlanır. Tiroid bezi, vücudunuzun enerjiyi nasıl kullandığını kontrol eden hormonlar üretmek için iyot (çoğunlukla gıdalardan emilir) kullanır. Vücuttaki hemen hemen her organ tiroid bezinin işlevinden etkilenir.

    Beynin tabanında bir alan olan hipofiz bezi ve hipotalamus, tiroidin bu hormonları üretme ve serbest bırakma oranını kontrol eder. Tiroid bezinin ana işlevi, T3 ve T4 hormonlarını salmaktır. Bu hormonların her ikisi de kan dolaşımında gezer ve metabolizmanızı düzenlemenize yardımcı olur.

    Tiroid bezi tarafından üretilen T4 miktarı, hipofiz bezi tarafından TSH veya tiroid uyarıcı hormon adı verilen bir hormon tarafından belirlenir. Vücuttaki T4 seviyelerine bağlı olarak, hipofiz bezi tiroidin uygun miktarda T4 üretmesini sağlamak için az ya da çok TSH üretir.

    Tiroid hastalığı, tiroid çok fazla T4 hormonu serbest bıraktığında veya yeterince serbest bırakmadığında ve düzgün çalışmadığında ortaya çıkar. Üç ana tiroid bozukluğu vardır:

    • Hipotiroidizm (az aktif tiroid)
    • Hipertiroidizm (aşırı aktif tiroid)
    • Tiroid kanseri

    Hipotiroidizm (az aktif tiroid)

    Hipotiroidizm, tiroid bezi yeterli T4 hormonu üretmediğinde ortaya çıkar. Bu duruma tiroid bezinin az çalışması da denebilir. Hipofiz bezi, hipotalamus veya tiroidin kendisi düzgün çalışmadığı için yetersiz tiroid oluşabilir.

    Nüfusun yaklaşık yüzde beşinde az aktif tiroid yani tiroid bezinin az çalışması durumu vardır; bu durumdan erkeklerden daha fazla kadınlar etkilenmektedir. Az aktif tiroid belirtileri şunları içerir:

    • Yüksek kolestorol
    • Depresyon
    • Yorgunluk
    • Saç kaybı
    • Hafıza kaybı
    • Aşırı kuru cilt
    • Üşümek
    • Kabızlık

    Hipertiroidizm (aşırı aktif tiroid)

    Hipertiroidizm, tiroid bezi vücudun ihtiyaç duyduğundan daha fazla tiroid hormonu ürettiğinde ortaya çıkar. Bu duruma tiroid bezinin hızlı çalışması da denebilir. Hipotalamus, hipofiz bezi veya tiroidin kendisi düzgün çalışmadığı için aşırı aktif tiroid oluşabilir. Aşırı aktif tiroid çok yaygın değildir.

    Örneğin ABD nüfusunun sadece yüzde birinden biraz fazlasını etkiler. Tıpkı tiroid bezinin az çalışması gibi, bu durumdan da erkeklerden daha fazla kadınlar etkilenmektedir.

    Tiroid bezinin hızlı çalışması (aşırı aktif tiroid) belirtileri şunları içerir:

    • Huzursuzluk
    • Titreme
    • Kilo kaybı
    • Hızlı kalp atış hızı
    • Terlemek
    • Isıya karşı toleranssızlık
    • Düzensiz adet dönemleri
    • Cilt değişiklikleri
    • Uyku değişiklikleri
    • Sık sık büyük tuvalet ihtiyacı
    • Guatr (tiroid bezinin boyundan çıkıntı yapan büyük bir kitleye benzeyen ve bezdeki aşırı hormon üretiminden kaynaklanan bir durum)

    Yaşlı hastalar aritmiler (düzensiz kalp ritimleri), kalp yetmezliği ve zihinsel karışıklık (deliryum) yaşayabilir. Tedavi edilmezse, hastalar yüksek tansiyon, kalp yetmezliği ve ateşin acil tıbbi bakım gerektiren kritik bir duruma yol açabileceği bir durumlar geliştirebilir.

    Tiroid kanseri

    Tehlikeli bir tiroid hastalığı olan tiroid kanseri, tiroiddeki hücreler değişip çoğaldığında ortaya çıkar ve kanserli hücreler nodüller veya büyümeler oluşturur. Tedavi edilmezse, bu kanserli nodüller lenf düğümlerine, çevre dokulara ve kan dolaşımına yayılabilir.

    Tiroid kanseri nadirdir. Ancak, oranlar son 30 yılda artmaktadır. Uzmanlar, bu artışın çoğunlukla ultrason teknolojisi kullanılarak daha iyi tespit edilmesinden kaynaklandığına inanıyorlar. Çoğu tiroid kanseri tedavi edilebilir. Dört çeşit tiroid kanseri vardır.

    Papiller tiroid kanseri

    Tiroid kanseri tanısı alan hastaların yüzde 70’inde papiller tiroid kanseri vardır. Bu kanser, tiroid hormonunun depolandığı foliküler hücrelerde başlar. İlerlemesi yavaştır, ancak hastaların yüzde 20’sinde boynun lenf düğümlerine yayılmıştır çünkü geç farkedilir.

    Foliküler tiroid kanseri

    Papiller tiroid kanseri gibi foliküler tiroid kanseri de foliküler hücrelerde başlar. Bununla birlikte, papiller kansere göre çok daha agresiftir ve sıklıkla kan dolaşımına, akciğerlere veya kemiklere yayılır. Foliküler tiroid kanseri olan hastaların çoğu 40 yaşın üzerindedir.

    Nadir görülen bir foliküler tiroid kanseri tipine Hurthle hücre kanseri denir. Hurthle hücre kanserlerinin, tanı anında diğer farklılaşmış tiroid kanseri tiplerinden daha fazla metastaz yapmış (yayılmış) olma olasılığı daha yüksektir.

    Medüller tiroid kanseri

    Medüller tiroid kanseri nadirdir. Tiroid kanseri tanısı alan hastaların sadece yüzde dördünde bu tip kanser vardır. Kalsitonin adı verilen bir hormon yapan tiroidin C hücrelerinde gelişir. Kalsitonin, vücudun uygun kalsiyum seviyesini korumasına yardımcı olur.

    Medüller tiroid kanseri, diğer kanser türleri ile ilişkili olabilir ve ayrıca genetik olabilir. Bu kanser, papiller veya foliküler tiroid kanserlerinden daha düşük bir iyileşme oranına sahiptir.

    Anaplastik tiroid kanseri

    Anaplastik tiroid kanseri tiroid kanserinin en nadir görülen şeklidir. Tiroid kanseri tanısı alan hastaların sadece yüzde birini etkiler. Tedavisi en agresif ve en zor tiroid kanseridir. Anaplastik kanser genellikle “farklılaşmamış” olarak adlandırılır, çünkü hücreler tipik tiroid hücrelerine benzemez veya hareket etmez.

    Foliküler, papiller tiroid kanseri veya bir guatr içinde ortaya çıkabilir. Anaplastik tiroid kanseri tanısı konan hastaların çoğu 60 yaşın üzerindedir. Anaplastik tiroid kanseri olan hastaların çoğunda tanı anında metastaz (ikincil tümörler) bulunur.

    Tiroid hastalığı nedenleri ve belirtileri nelerdir?

    Tiroid bozukluklarının birçok nedeni vardır. Tiroid fonksiyonlarının nasıl etkilendiğini belirleyen durumlar şunlardır:

    Tiroidit (iltihaplı tiroid hastalığı)

    Tiroid bezi bilinmeyen nedenlerle iltihaplanabilir. Bu iltihaplanma, ekstra tiroid hormonunun kan dolaşımına sızmasına neden olur ve çok fazla tiroid hormonunun vücutta dolaşmasına veya hipertiroidizme (tiroid bezinin hızlı çalışması) neden olur. Bu hipertiroidizm süresi tipik olarak üç aydan fazla sürmez. Sonunda, tiroid geçici veya kalıcı olarak çok az T4 hormonu serbest bırakır.

    Viral veya bakteriyel bir enfeksiyon bazı tiroiditlerin nedeni olabilir. Durum doğumdan sonra da ortaya çıkabilir. Çoğu zaman, iltihap ağrısızdır. Bununla birlikte, subakut granülomatöz tiroidit adı verilen bir durumdaki hastalar için, tiroid çevresindeki ağrı birkaç hafta sürebilir.

    Haşimato hastalığı veya kronik lenfositik tiroidit (iltihaplı tiroid hastalığı)

    Haşimato hastalığı, hastanın kendi bağışıklık sistemi tiroidi yabancı olarak tanımladığında ve ona saldıran antikorlar ürettiğinde ortaya çıkar. Tiroid bu ataklardan kronik olarak iltihaplanır ve vücudun düzgün çalışması için yeterli tiroid hormonu üretmeyi durdurur.

    Bilim insanları, Hashimoto hastalığının olası nedenlerinin, aşırı aktif bağışıklık tepkisini ve bozukluğa genetik yatkınlığı tetikleyen bir virüs veya bakteri içerdiğine inanıyorlar. Romatoid artrit, lupus hastalığı ve tip 1 diyabet gibi diğer otoimmün bozukluklardan muzdarip insanlar ve daha yüksek çevresel radyasyon seviyelerine maruz kalan insanlarda hastalığı geliştirme riski daha yüksektir.

    Hipofiz veya hipotalamik hastalık

    Tiroid hipofiz bezi ve hipotalamus tarafından düzenlendiği için, bu alanlarda yaralanma veya işlev bozukluğu tiroidin sorun çıkarmasına neden olarak sekonder hipotiroidizm veya üçüncül hipotiroidizm olarak bilinen bir duruma neden olabilir.

    Radyasyon tedavisi

    Tiroid bezi hızlı çalıştığı için radyoaktif iyot alan hastalar tedaviden sonra tipik olarak hipotiroidizm (tiroid bezinin az çalışması) geliştirir. Kanser tedavisi için veya başka nedenlerden dolayı bu tedaviyi alan hastalar tiroid fonksiyon bozukluğu yaşayabilir.

    Graves hastalığı

    Tiroid bezinin hızlı çalışmasının en yaygın nedeni Graves hastalığıdır. Bağışıklık sistemi tiroidin büyümesine ve vücudun ihtiyaç duyduğundan daha fazla T4 tiroid hormonu üretmesine neden olan antikorlar ürettiğinde ortaya çıkar. Sağlıklı insanlarda, T4 miktarı TSH (tiroid uyarıcı hormon) tarafından düzenlenir. Graves hastalığı olan hastalar, TSH’yi taklit eden ve tiroidi gereğinden fazla T4 üretmeye ikna ederek aşırı aktif tiroide yol açan antikorlar salar.

    Tiroide saldıran antikorlar genellikle Graves oftalmopatisi veya tiroid göz hastalığı olarak bilinen bir durum olan gözlerin arkasındaki dokuya saldırır. Bu durum kırmızı ve tahriş olmuş gözler veya ışığa duyarlılık gibi hafif semptomlara neden olabilir.

    Ayrıca göz yuvasındaki kaslarda ve dokularda iltihaplanma ve şişlik sonucu bir veya iki gözün göz yuvalarından çıkmasına neden olabilir. Graves hastalığı olan insanlarda, Graves dermopatisi adı verilen bir durum olan alt bacaklarının önünde ciltte kalınlaşma ve kızarıklık gelişebilir.

    Hiperfonksiyonel tiroid nodülleri

    Bu durum toksik adenom, toksik multinodüler guatr veya plummer hastalığı olarak da adlandırılır. Adenom adı verilen kanserli olmayan nodüller, tiroid bezinin bir kısmı şişmeye ve bezin geri kalanından ayrılmaya başladığında ortaya çıkar.

    Bu adenomlar, işleyen nodül adı verilen bir durum olan tiroid bezinin geri kalanından bağımsız olarak tiroid hormonları üretmeye başlayabilir. Bu nodüller, tiroid hormon seviyelerini kontrol altında tutmak için kullanılan normal geri besleme mekanizmalarına cevap vermediğinde, bu toksik bir adenom veya Plummer hastalığı olarak bilinir.

    Tiroid hastalığı nasıl teşhis edilir?

    Semptomlar genellikle hastaları yorgunluk, hamile kalamama, cilt ve saçtaki değişiklikler, boyunda bir yumru, ses kısıklığı veya tiroid bölgesinde ağrı gibi doktora gitmeye yönlendirir. Bu semptomlara dayanarak, doktor muhtemelen tiroidin genişleyip genişlemediğini belirlemek için fiziksel bir muayene yapacak ve tiroid hormon seviyelerini ölçmek için kan testleri isteyecektir.

    Kan testlerinde anormal tiroid aktivitesi veya tiroid kanseri belirtileri ortaya çıkarsa, aşağıdakiler gibi daha fazla test yapılması gerekecektir:

    Tiroid taraması

    Bu test sırasında az miktarda radyoaktif iyot (radyoiyot) yutulur. Bir süre boyunca iyot tiroidde toplanır. Birkaç saat sonra, tiroidiniz tarafından emilen iyot miktarını ölçmek için gama kamerası adı verilen özel bir kameranın önüne yerleştirilirsiniz. Bu cihaz radyasyon yaymaz, ancak yutulan veya enjekte edilen radyoiyot çok az miktarda radyasyon içerebilir.

    Ultrason eşliğinde ince iğne aspirasyon biyopsisi

    Tiroidin ince iğne aspirasyon biyopsisi sırasında, deriye ve tiroid bezine veya şüpheli nodüle ince, içi boş bir iğne sokulur. Kanserin mevcut olup olmadığını belirlemek için mikroskop altında incelenmek üzere küçük bir doku örneği alınır.

    Görüntüleme testleri

    Tiroid kanseriniz olduğu belirlenirse, doktorunuz tiroid kanserinin boyutunu, yerini ve yayılıp yayılmadığını belirlemek için bir veya daha fazla görüntüleme çalışması isteyecektir.

    Tiroid hastalığı nasıl tedavi edilir?

    Tiroid hastalığının tedavisi, hangi hastalıktan etkilendiğinize bağlı olarak değişecektir.

    Hipotiroidi tedavisi (Tiroid bezinin hızlı çalışması için ne yapılmalı?)

    Tiroid bezinin az çalışması tedavisi olarak levotiroksin olarak bilinen sentetik (insan yapımı) tiroid hormonu verilir. Levotiroksin vücudunuzun hormon seviyelerini geri kazanır ve semptomların giderilmesini sağlar.

    İlacın hipotiroidizminizi kontrol ettiğinden emin olmak için kanınız periyodik olarak test edilecektir. Belirtilerinizi kontrol etmek için gereken doğru dozu belirlemek birkaç ay sürebilir. Az aktif tiroidli hastaların yaşamlarının geri kalanında genellikle tiroid hormonu almaları gerekir.

    Hipertiroidizm tedavisi (Tiroid bezinin az çalışması için ne yapılmalı?)

    Tiroid bezinin hızlı çalışmasının tedavisi, semptomların ne kadar şiddetli olduğuna ve altta yatan nedenin ne olduğuna bağlıdır. Siz ve doktorunuz aşağıdaki seçeneklerden hangisinin sizin için en uygun olduğuna beraber karar vereceksinizdir:

    Anti-tiroid ilaçları

    Methimazol gibi ilaçlar tiroidin çok fazla tiroid hormonu üretmesini önler. Genellikle Graves hastalığından muzdarip hastalar için veya tiroid ameliyatından önce kullanılır. Semptomların hafifletilmesi tipik olarak ilacın başlamasından 6 ila 12 hafta sonra ortaya çıkar, ancak tedavi genellikle en az bir yıl devam eder.

    Hastaların yüzde 20 ila 30’u kalıcı olarak rahatlarken, diğerleri semptomların geri döndüğünü görebilir. Anti-tiroid ilaçları karaciğerinizi etkileyebilir ve enfeksiyon riskinizi artırabilir. Az sayıda insanın bu ilaçlara alerjisi vardır.

    Radyoaktif iyot

    Radyasyon yayan bir iyot izotopu olan radyoaktif iyot (I-131) hipertiroidizmi tedavi etmek için yaygın olarak kullanılır. Küçük bir doz I-131 yutulduğunda, kan dolaşımına girer tiroid bezi tarafından emilir. Üç ila altı aylık bir süre boyunca, hastalar genellikle semptomlarının azaldığını görürler.

    Radyoaktif iyot tipik olarak tiroidin azaltıcı olmasına neden olur ve birçok hasta vücutta yeterli hormon seviyelerini geri kazanmak için günlük sentetik tiroid hormonuna ihtiyaç duyar. Radyoaktif iyot onlarca yıldır kullanılmaktadır ve güvenlidir.

    Beta blokerler

    Bu, yüksek tansiyon tedavisinde kullanılan bir ilaç sınıfıdır. Beta blokerler, bir tiroid hastalığı olan hipertiroidizmi doğrudan tedavi etmez, ancak hızlı bir kalp atış hızını azaltmaya ve kalp çarpıntısını önlemeye yardımcı olabilir.

    Beta blokerler genellikle tiroid daha normal bir şekilde işlev görene kadar hastaların daha iyi hissetmelerine yardımcı olmak için anti-tiroid ilacı ve radyoaktif iyot ile birlikte verilir. Beta blokerler genellikle iyi tolere edilir, ancak hastalar mide, ishal, baş dönmesi veya baş ağrısı yaşayabilir.

    Cerrahi (tiroidektomi)

    Anti-tiroid ilacı veya radyoaktif iyot alamayan tiroid hastaları için tiroidektomi adı verilen tiroidin cerrahi olarak çıkarılması bir seçenektir. Bu prosedür için cerrah, boynun tabanında bir kesi yapar ve tiroid bezinin çoğunu çıkarır.

    Minimal invaziv video yardımlı tiroidektomide daha küçük bir kesi yapılır ve cerraha bir video kamera yardımcı olur. Çoğu ameliyat 2 saat civarı sürer. Hastalar ya kısa gözlem süresinden sonra aynı gün ya da ertesi gün taburcu olur.

    Tiroid cerrahisi komplikasyonları nadir olmakla birlikte, her zaman ameliyatla ilgili risk vardır. Deneyimli bir cerrah paratiroid bezlerine (düşük kalsiyum seviyelerine neden olan) veya ses tellerine (sesde ses kısıklığına neden olan) hasar gibi komplikasyonlardan kaçınmaya yardımcı olabilir.

    Tiroid bezi çıkarıldıktan sonra, hastalar yaşam boyu tiroid hormonlarının sentetik hormonlarla değiştirilmesine ihtiyaç duyarlar. Paratiroid bezleri de çıkarılırsa, hastaların kalsiyum takviyesine de ihtiyacı olacaktır.

    Tiroid kanseri tedavisi

    Çoğu tiroid kanseri tiroid bezini çıkarmak için ameliyatla tedavi edilir. Radyoaktif iyot tedavisi genellikle ameliyattan sonra kalan tiroid dokusunu yok etmek için kullanılır. Bu hem sağlıklı kalan dokuyu hem de kalan kanser hücrelerini içerir.

    Kanserin evresine bağlı olarak, boyundaki lenf düğümleri de test için çıkarılabilir. Kanserin çok küçük olduğu bazı durumlarda, bezin sadece bir kısmı çıkarılabilir. Bezin kısmi olarak çıkarılmasına tiroid lobektomi denir.

    Ameliyattan sonra, çoğu hastanın yaşamlarının geri kalanı için günlük sentetik tiroid hormonu alması gerekecektir. Siz ve doktorunuz, sahip olduğunuz kanser türüne ve yayılıp yayılmadığına bağlı olarak sizin için en iyi cerrahi seçeneği belirleyebilirsiniz.


    Kaynak ve ileri okuma:

    1. https://www.medicinenet.com/thyroid_disorders/article.htm
    2. https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/thyroid-disease
    3. https://www.webmd.com/women/guide/understanding-thyroid-problems-basics
    4. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hypothyroidism/symptoms-causes/syc-20350284

    Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz:

    ETİKETLER:
    YORUMLAR

    Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.