Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Çok Bulutlu
5°C
İstanbul
5°C
Çok Bulutlu
Cuma Parçalı Bulutlu
9°C
Cumartesi Yağışlı
11°C
Pazar Parçalı Bulutlu
13°C
Pazartesi Sağanak Yağışlı
13°C

Bademcik İltihabı (Şişmesi)

Bademcikler, boğazın her iki yanında bulunan küçük bezlerdir. Esasen bağışıklığı korumaya ve oral girişi patojenler (mikroplar) tarafından korumaya yardımcı olan bezlerdir. Bademcik iltihabı, bu bademciklerin enfekte olduğu veya iltihaplandığı, şiştiği bir durumu tanımlar. Aşağıda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.

Bademcik İltihabı (Şişmesi)
24.11.2020
A+
A-

Bademcik iltihabı (şişmesi) nedir?

Bademcikler boğazın her iki yanında bulunan iki lenf düğümüdür. Bir savunma mekanizması olarak işlev görürler ve vücudun enfeksiyon kapmasını önlemeye yardımcı olurlar. Bademcikler enfekte olduğunda, bu duruma bademcik iltihabı veya şişmesi (diğer adıyla tonsilit) denir.

Bademciklerde iltihap her yaşta ortaya çıkabilir ve yaygın bir çocukluk hastalığıdır. Çoğunlukla okul öncesi yaş civarında olan çocuklarda teşhis edilir. Belirtiler arasında boğaz ağrısı, şişmiş bademcikler ve ateş yer alır.

İlgili tazı: Boğaz Ağrısına Ne İyi Gelir?

Bu durum bulaşıcı olabilir ve streptokok boğaz ağrısına neden olan Streptococcal bakteriler gibi çeşitli yaygın virüs ve bakterilerden kaynaklanabilir. Streptokok boğaz ağrısından kaynaklanan bademcik iltihabı veya şişmesi (tonsilit), tedavi edilmezse ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

Bademcik iltihabının teşhis edilmesi oldukça kolaydır. Belirtiler genellikle 7 ila 10 gün içinde geçer. Bademcik iltihaplarının türlerinden tedavilerine kadar her şeyi aşağıda detaylı olarak yazdık.

Akut bademcik iltihabı

Akut bademcik iltihabı veya şişmesi çocuklarda inanılmaz derecede yaygındır. Aslında, hemen hemen her çocuk muhtemelen en az bir kez bademcik iltihabına yakalanacaktır. (Kaynak)

Semptomlar yaklaşık 10 gün veya daha kısa sürerse, akut olarak kabul edilir. Semptomlar daha uzun sürerse veya yıl içinde birçok kez geri gelirse, kronik veya tekrarlayan bademcik iltihabı olabilir.

Akut bademcik iltihabını tedavi etmek muhtemelen evde mümkündür, ancak bazı durumlarda antibiyotikler gibi başka tedaviler de gerekebilir.

Kronik bademcik iltihabı

Kronik bademcik iltihabı veya şişmesi (tonsilit) semptomları akuttan daha uzun sürer. Bu durumda hasta aşağıdaki belirtileri uzun süreli yaşayabilir:

  • Boğaz ağrısı
  • Ağız kokusu
  • Boyunda hassas lenf düğümleri

Kronik bademcik iltihabı, bademciklerin çatlaklarında ölü hücreler, tükürük ve yiyecek gibi maddelerin biriktiği bademcik taşlarına da neden olabilir. Bunlar kendiliğinden gevşeyebilir veya bir doktor tarafından çıkarılmaları gerekebilir.

Kronik bademcik iltihabı varsa, doktor bademcikleri cerrahi olarak çıkarmak için bademcik ameliyatı önerebilir.

Tekrarlayan bademcik iltihabı

Kronik türde olduğu gibi, tekrarlayan bademcik şişmesi (tonsilit) için standart bir tedavi bademcik ameliyatıdır. Bademcik tekrarlanak iltihap genellikle şu şekilde tanımlanır:

  • 1 yılda en az 5 ila 7 kez bademcik şişmesiyle beraber boğaz ağrısı yaşanması
  • Önceki 2 yılın her birinde en az 5 kez meydana gelmesi
  • Önceki 3 yılın her birinde en az 3 kez meydana gelmesi

2018 yılında yapılan bir araştırma, kronik ve tekrarlayan bademcik iltihabının bademcik kıvrımlarındaki biyofilmlerden kaynaklanabileceğini düşündürmektedir. (Kaynak) Biyofilmler, tekrarlayan enfeksiyonlara neden olabilen antibiyotik direnci artmış mikroorganizma topluluklarıdır.

Ayrıca genetik faktörler de tekrarlayan bademcik iltihabının bir nedeni olabilir.

2019 yılında yapılan bir çalışma, tekrarlayan bademcik iltihabı olan çocukların bademciklerini incelemiştir. Çalışma, genetiğin, streptokok boğaz ağrısına ve bademcik iltihabına neden olan A grubu streptokok bakterilerine zayıf bir bağışıklık tepkisine neden olabileceğini bulmuştur. (Kaynak)

Bademcik iltihabı (şişmesi) bulaşıcı mıdır?

Bademcik iltihaplıysa veya şişmişse, herhangi bir belirti geliştirmeden 24 ila 48 saat önce etkilenen hasta bulaşıcı olabilir. Yani hastalığı hissetmeyene kadar hastalığı yayabilirler.

Hasta bakteriyel bademcik şişmesi için antibiyotik alırsa, 24 saat sonra bulaşıcı olmayı bırakmalıdır.

Enfeksiyonu olan biri öksürür veya hapşırırsa ve başka birisi damlacıkları solursa bademcik iltihabı (tonsilit) geliştirebilir. Hastanın dokunduğu kapı kolu gibi kontamine bir nesneye başkası dokunursa ve ardından burnuna veya ağzına dokunursa da bu durumu geliştirebilir.

Birçok insanla temas halinde olmak, bademcik iltihabına maruz kalma riskini artırır. Okul çağındaki çocukların hastalığa yakalanmasının nedeni budur. Semptomlar varsa, bademcik iltihabının yayılmasını önlemek için evde kalmak en iyisidir.

Bademcikleri şişmiş biriyle temastan sonra semptomların gelişmesi genellikle 2 ila 4 gün sürer.

Bademcik iltihabı (şişmesi) neden olur?

Bademcikler, hastalığa karşı ilk savunma hattıdır. Vücudun enfeksiyonla savaşmasına yardımcı olan beyaz kan hücreleri üretirler.

Bademcikler, ağızdan ve burundan vücuda giren bakteri ve virüslerle savaşır. Bununla birlikte, bazı durumlarda bademcikler bu istilacıların neden olduğu enfeksiyona karşı savunmasız olabilirler.

Bademcik iltihabına, soğuk algınlığı gibi bir virüs veya streptokokal boğaz ağrısı gibi bakteriyel bir enfeksiyon neden olabilir.

Viral bademcik iltihabının nedenleri

Virüsler, bademcik iltihabının en yaygın nedenidir. Soğuk algınlığına neden olan virüsler genellikle bademcik iltihabının kaynağıdır, ancak diğer virüsler de buna neden olabilir. Bu virüsler şunları içerir:

  • Rinovirüs
  • Epstein Barr Virüsü
  • Hepatit A
  • HIV

Epstein-Barr virüsü hem mononükleoz hem de bademcik iltihabına neden olabileceğinden, bazen mono hastalarında ikincil bir enfeksiyon olarak bademcik şişmesi (tonsilit) gelişir.

Viral bademcik iltihabı varsa belirtiler arasında öksürük veya burun tıkanıklığı olabilir. Antibiyotikler virüsler üzerinde işe yaramaz, ancak hasta vücudunun iyileşmesine yardımcı olmak için susuz kalmayarak, reçetesiz satılan ağrı kesiciler alarak ve dinlenerek standart semptomları tedavi edebilir.

Bakteriyel bademcik iltihabının nedenleri

Bademcik iltihabı veya şişmesi (tonsilit) vakalarının yaklaşık yüzde 15 ila 30’u bakterilerden kaynaklanır. (Kaynak) Çoğunlukla streptokokal bir bakteridir, bu da boğaz ağrısına neden olur, ancak diğer bakteriler de bademcik iltihabına neden olabilir.

Bakteriyel bademcik sorunları 5 ile 15 yaş arasındaki çocuklarda daha yaygındır.

Doktorlar, gerekli olmasa da bakteriyel bademcik iltihabını tedavi etmek için antibiyotikler yazabilir.

Bademcik iltihabı (şişmesi) belirtileri nelerdir?

Bademcik iltihabının olası semptomları şunları içerir:

  • Boğaz ağrısı
  • Yutma sırasında zorluk veya ağrı
  • Cızırtılı bir ses
  • Ağız kokusu
  • Ateş
  • Titreme
  • Kulak ağrısı
  • Karın ağrıları
  • Baş ağrısı
  • Çene ve boyun hassasiyeti
  • Kırmızı ve şişmiş görünen bademcikler
  • Beyaz veya sarı lekeli bademcikler

Çok küçük çocuklarda, bademcik iltihabı veya şişmesi (tonsilit) durumunda sinirlilik artışı, iştahsızlık veya aşırı salya akıntısı da fark edilebilir.

Ne zaman doktora görünmeli?

Bir kişi aşağıdaki belirtilerle karşılaşırsa bir doktora görünmelidir:

  • Yüksek ateş
  • Kas güçsüzlüğü
  • Boyun tutulması
  • Geçmeyen boğaz ağrısı

Nadir durumlarda, bademcikteki iltihap boğazın şiddetli bir şekilde şişmesini tetikler ve bu nefes almada zorluğa neden olur. Bu olursa, derhal tıbbi yardım alınmalıdır.

Bademcik iltihabı (şişmesi) nasıl teşhis edilir?

Bademcikte iltihap ve şişme çoğu zaman doktoru görmeye gerek kalmadan evde hafifletilebilir. Çoğu insan, bakteriyel bir enfeksiyonu olsa bile, antibiyotik olmadan bir hafta içinde durumların düzeldiğini fark eder. Semptomlar iyileşmiyorsa, doktor başka bir neden için etkilenen kişinin boğazını kontrol etmek isteyebilir.

Doktor hastanın belirtilerini soracak ve muayene edecektir. Belki parlak bir ışıkla ağzının içine de bakarlar. Bademcikleri daha iyi görebilmek için hastanın dilini nazikçe aşağı bastırmak için bir dil bastırıcı (düz tahta çubuk) da kullanabilirler.

Ayrıca, şişmiş lenf bezleri olup olmadığını görmek için boynun etrafını muayene edebilir. Doktor genellikle belirtilerden, boğazın ve bademciklerin nasıl göründüğünden bademcik iltihabını teşhis edecektir. Genellikle başka testler yapmaları gerekmeyecektir.

Bademcik iltihabının semptomları, glandüler ateşe benzer olabilir. Glandüler ateş en çok gençleri ve genç yetişkinleri etkiler. Glandüler ateş çok kötü bir boğaz ağrısına, aşırı yorgunluğa, hafif yükselmiş ateşe ve boyunda şişmiş lenf bezlerine neden olabilir. Doktor hastanın glandüler ateşi olabileceğini düşünürse, kan testi yapılmasını önerebilir.

Bademcik iltihabı (şişmesi) nasıl geçer?

Bademcik iltihabı veya şişmesi (tonsilit) için tedavinin ilk basamağı evde kendi kendine bakımdır. Ancak bazı durumlarda aşağıdaki gibi tıbbi tedaviler gerekebilir.

Antibiyotikler

Bademcik iltihabına bakteriyel bir enfeksiyon neden oluyorsa, doktor antibiyotik reçete edecektir. 10 gün boyunca ağızdan alınan penisilin, A grubu streptokokların neden olduğu bademcik iltihabı için reçete edilen en yaygın antibiyotik tedavisidir. Hastanın penisiline alerjisi varsa, doktor alternatif bir antibiyotik yazacaktır.

Semptomlar tamamen geçse bile, reçete edildiği şekilde antibiyotikler tam olarak alınmalıdır. Tüm ilaçların belirtildiği şekilde alınmaması, enfeksiyonun kötüleşmesine veya vücudun diğer bölgelerine yayılmasına neden olabilir. Antibiyotik tedavisini talimat verildiği gibi tamamlamamak, romatizmal ateş ve ciddi böbrek iltihabı riskini artırabilir.

Hasta bir doz almayı unutursa ne yapmak gerektiği konusunda doktoruna veya eczacıya danışmalıdır.

Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.

Ameliyat

Bademciklerin alınması için cerrahi (bademcik ameliyatı), antibiyotik tedavisine yanıt vermeyen ve tekrarlayan bademcik iltihabını tedavi etmek için kullanılabilir. Sık görülen bademcik iltihabı (tonsilit) genellikle şu şekilde tanımlanır:

  • Bir önceki yılda en az yedi atak
  • Son iki yılda yılda en az beş atak
  • Son üç yılda yılda en az üç atak

Bademcik şişmesi, aşağıdaki gibi yönetilmesi zor komplikasyonlara neden olursa da bademcik ameliyatı yapılabilir:

Bademcik ameliyatı, etkilenen kişi çok küçük olmadığı, karmaşık bir tıbbi durumu olmadığı veya ameliyat sırasında komplikasyonlar ortaya çıkmadığı sürece genellikle ayakta tedavi prosedürü olarak yapılır. Tam bir iyileşme genellikle 7 ila 14 gün sürer.

Bademcik iltihabına (şişmesine) ne iyi gelir?

Bademcik iltihabına ister viral ister bakteriyel bir enfeksiyon neden olmuş olsun, evde bakım stratejileri etkilenen kişiyi daha rahat hale getirebilir ve daha iyi iyileşmesini sağlayabilir.

Bademcik iltihabının nedeni bir virüs ise, bu stratejiler tek tedavidir. Bu durumda doktor antibiyotik reçete etmeyecektir. Hasta muhtemelen yedi ila on gün içinde iyileşecektir.

İlgili yazı: Bademcik şişmesi için 10 etkili çözüm

Bademcik iltihabına veya şişmesine iyi gelen şeyler şunlardır:

  • Dinlenmek: Bu durumdan muzdarip kişiler bol bol uyumalıdır.
  • Yeterli sıvılar alımı: Boğazı nemli tutmak ve dehidrasyonu önlemek için bol su içilmelidir.
  • Rahatlatıcı yiyecekler ve içecekler: Sıcak sıvılar – et suyu, kafeinsiz çay veya ballı ılık su – boğaz ağrısını yatıştırabilir.
  • Tuzlu su gargarası: Hasta gargara yapabiliyorsa, 1/2 çay kaşığı (2,5 mililitre) sofra tuzu ile 8 ons (237 mililitre) ılık su içeren tuzlu su gargarası boğaz ağrısını yatıştırmaya yardımcı olabilir.
  • Havayı nemlendirmek: Boğaz ağrısını daha da tahriş edebilecek kuru havayı gidermek için soğuk hava nemlendiricisi kullanmak veya birkaç dakika buharlı bir banyoda oturmak oldukça etkilidir.
  • Pastiller: 4 yaşından büyük çocuklar boğaz ağrısını hafifletmek için pastilleri emebilirler.
  • Tahriş edici maddelerden kaçınmak: Evi sigara dumanı ve boğazı tahriş edebilecek temizlik ürünlerinden uzak tutmak gerekir.
  • Ağrı ve ateşin tedavisi: Boğaz ağrısını en aza indirmek ve ateşi kontrol etmek için ibuprofen veya asetaminofen kullanımı hakkında hasta doktoruyla konuşabilir ancak ağrısız düşük ateşler tedavi gerektirmez.

Doktor tarafından belirli bir hastalığı tedavi etmek için aspirin reçete edilmediği sürece, çocuklar ve gençler aspirin almamalıdır. Çocukların soğuk algınlığı veya grip benzeri hastalık semptomlarını tedavi etmek için aspirin kullanması, nadir fakat potansiyel olarak yaşamı tehdit eden bir durum olan Reye sendromuyla ilişkilendirilmiştir.

Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.


Kaynak ve ileri okuma:

  1. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/tonsillitis/symptoms-causes/syc-20378479
  2. https://www.nhs.uk/conditions/tonsillitis/
  3. https://www.healthline.com/health/tonsillitis
  4. https://www.webmd.com/oral-health/tonsillitis-symptoms-causes-and-treatments
  5. https://medlineplus.gov/tonsillitis.html
  6. https://www.medicinenet.com/adenoids_and_tonsils/article.htm

Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz: