Kabızlık Nedir? Neden Olur? Nasıl Geçer?

    Kabızlık, etkilenen kişilerin yaşam kalitesini ciddi şekilde bozabilir: Dışkılama zor ve ağrılıdır. Dışkı genellikle serttir ve sadece sert bir şekilde ıkınarak küçük miktarlarda atılabilir. Kabızlığın nedeni genellikle zararsızdır (örneğin stres, vardiyalı çalışma). Bazen arkasında şeker hastalığı gibi hastalıklar da vardır. Kabızlık hakkında bilmeniz gereken her şeyi aşağıdan okuyabilirsiniz.

    17.10.2020
    22
    Kabızlık Nedir? Neden Olur? Nasıl Geçer?

    Kabızlık nedir?

    Kabızlık durumunda, etkilenenler bağırsaklarını normalden daha az boşaltır. Neredeyse her zaman zor bağırsak hareketleri, sert dışkı veya bağırsaklarınızı tamamen boşaltamadığınız hissi gibi başka belirtileriniz olur. Ortalama olarak beş kişiden en az biri zaman zaman kabızlıktan şikayet eder.

    Kabızlık bir hastalık değil, birçok farklı nedeni olabilen bir semptomdur. Akut kabızlık genellikle düşük lifli beslenme, çok az egzersiz ve sıvı eksikliği gibi kötü yaşam tarzı alışkanlıklarından kaynaklanır. Örneğin, bir seyahat esnasındaki kabızlık, alışılmadık yiyecekler ve yemek saatlerinden dolayı olabilir.

    Kabızlık birçok hastalıkta da ortaya çıkabilir. Bunlar arasında diyabet, multipl skleroz ve yetersiz hipotiroidizm (tiroid hastalığı) bulunur. Ayrıca opiatlar, su ilaçları (diüretikler), mide ekşimesi için alınan bazı ilaçlar, yüksek tansiyon ve uyku bozuklukları (uyku apnesi gibi) ilaçları da kabızlığa neden olabilir.

    Kabızlık tedavisi ve çözümü, nedenleri düzeltmek veya etkilerini mümkün olduğunca zayıflatmaktan oluşur. Çoğu zaman kişinin yaşam tarzını değiştirmek yeterlidir. Egzersizler, yardımcı maddeler ve çeşitli müshiller de faydalı olabilir. Kronik hastalıklar veya ilaçların yan etkileri durumunda bazen tedaviyi iyileştirmek veya değiştirmek mümkündür.

    Akut kabızlık

    Kabızlığın bu türü aniden ortaya çıkar. Nedeni çoğu zaman ciddi olmasa bile, bazen acil cerrahi müdahale gerektiren bağırsak tıkanıklığı gibi ciddi hastalıklar olabilir. Alışılmadık yaşam koşullarının bunu tetiklemesi de mümkündür. Ancak alışılmadık yaşam koşullarının aşağıda açıklanan, ara sıra kabızlığa yol açma olasılığı daha yüksektir.

    Kronik kabızlık

    İnsanlar bağırsaklarını en az üç ay boyunca haftada üç defadan daha az boşaltabiliyorsa ve diğer tipik semptomlara sahipse, kabızlık genellikle kronik olarak kabul edilir. Kronik hastalıklar veya uzun vadede kullanılan ilaçlar genellikle kronik kabızlıktan sorumludur. Olumsuz yaşam tarzı alışkanlıkları da önemli bir rol oynar.

    Ara sıra kabızlık

    Kabızlığın bu türü, adından da anlaşılacağı gibi akut kabızlık ile kronik kabızlık arasındadır. Semptomlar saatler veya birkaç gün içinde gelişir ve kötüleşir. Belirli durumlarda veya belirli olaylarla ortaya çıkarlar ve birkaç gün sonra tekrar kaybolurlar. Sık görülen tetikleyiciler, seyahat ve vardiyalı çalışma gibi yaşam ritmindeki değişikliklerdir. Bulaşıcı hastalıklar veya kısa süreli ilaçların da neden olması mümkündür.

    Kabızlığın görülme sıklığı nedir?

    Kabızlık, birçok insanın hayatlarının bir döneminde karşılaştığı yaygın bir sorundur. Uzmanlar, her beş kişiden birinin zaman zaman kabız olduğunu ve yaklaşık yedi kişiden birinin kabızlığının kronik olduğunu tahmin ediyor. Kadınlar, genç yaştaki erkeklerden üç kat daha fazla etkilenir. Sıklık yaşla birlikte artar.

    Yaşlılarda kabızlık

    Kabızlık yaşla birlikte daha yaygındır. Yaşlı insanlarda nedenleri genellikle yetersiz sıvı alımı ve egzersiz eksikliğidir. Susuzluk hissi yaşla birlikte azaldığından, her zaman masada ya da görünürde içecek bir şeyler bulundurmak önemlidir. Yaşlı bir insan kalp veya böbrek hastalığından muzdaripse, doktor, içilmesi gereken uygun miktarı belirleyecektir.

    Ancak bazı ilaçlar da kabızlığa neden olabilir. Bunu tedavi eden doktorla görüşmek en iyisidir. Çoğu zaman kabızlığa yol açmayan başka bir aktif bileşen almak mümkündür. Yaşlılarda kabızlığa iyi gelen şeyler arasında bol miktarda lif içeren uygun bir diyet, günlük taze meyve ve sebze tüketmek vardır.

    Hamilelikte kabızlık

    Hamilelik sırasında kabızlık nadir değildir. Bunun nedeni, bağırsak hareketliliğini yavaşlatmaya yardımcı olan daha yüksek hormon seviyeleridir. Ayrıca çocuk büyüdükçe bağırsaklara baskı yapar. Sıklıkla alınan demir gibi gıda takviyeleri de kabızlığı artırır.

    Günlük temiz havada yürüyüş yapmak, bol sıvı içmek (su, bitki çayları), yüksek lifli yiyecekler (tam tahıllı ürünler, meyveler, sebzeler) yemek ve hepsinden önemlisi yiyecekleri iyi çiğnemek faydalıdır. Çünkü sindirim ağızda başlar.

    Sindirimi zor ve nefesi kesintiye uğratan yiyeceklerden kaçınılmalıdır. Bunlara lahana sebzeleri ve soğan dahildir. Beyaz unlu ürünler ve çikolata da sakıncalıdır. Mümkünse hamilelik sırasında müshil ilaçlarından kaçınılmalıdır.

    Kabızlık neden olur?

    Sindirim sistemi, kolayca etkilenebilen hassas bir organ sistemidir. Bağırsak fonksiyonunu bozarak kabızlığa neden olabilecek şeyler arasında şunlar vardır:

    • Stres
    • Vardiyalı çalışma
    • Egzersiz eksikliği
    • Telaşlılık
    • Yetersiz sıvı alımı
    • Düşük lifli beslenme

    Bunların birçoğu kabızlığa neden olabilse de, bunları yaşayan her insanın kabız olması da beklenemez.

    Ayrıca, her zaman olmasa da aşağıdakiler de kabızlık nedenleri arasında sayılabilir:

    • Kadınlarda değişen hormonal denge: Kadınların kabızlık çekmesi erkeklere göre yaklaşık iki kat daha fazladır. Adet öncesi, hamilelik, emzirme veya menopoz sırasında değişen kadınlık hormonu dengesi kabızlığa neden olabilir.
    • Yaş: Kabızlık sıklığı genellikle yaşla birlikte artar. Bu değişen bağırsaktan kaynaklanmaktadır. Daha elastik hale gelir ve bu, dışkının bağırsakta daha uzun süre kalması ve daha fazla sıvının çekilmesi olasılığını artırır. Egzersiz eksikliğinden kaynaklanan kas bozulması, yaşlılar için reçete edilmesi daha muhtemel olan ilaçlar, düşük lifli beslenme ve yetersiz sıvı alımı gibi faktörler de kabızlığa neden olabilir.
    • Hastalıklar: “İkincil kabızlık”, hastalık veya ilaçla tetiklenen kabızlığa verilen addır. Bu hastalıklar arasında irritabl bağırsak sendromu veya polipler gibi bağırsak hastalıkları, sinir veya kas hastalıkları, diyabet gibi hormonal bozukluklar, otoimmün hastalıklar veya hemoroid gibi anal hastalıklar yer alır.
    • İlaçlar: Bazı ilaçların kullanımının istenmeyen yan etkileri olabilir. Kabızlığa neden olabilecek ilaçlar arasında ağrı kesiciler, yüksek tansiyon düşürücüler, antidepresanlar, yatıştırıcılar veya demir takviyeleri bulunur.

    Bu yüzden ilaç almanız gerekiyorsa, yan etkileri kontrol etmeli ve gerekirse doktorunuzla konuşmalısınız. Hiçbir koşulda reçeteli ilaçlar bağımsız olarak, doktora danışmadan kesilmemelidir!

    Kabızlık belirtileri nelerdir?

    Belirtiler konusunda kendinize sormanız gereken üç şey vardır:

    1. Dışkı yapmak için daha az mı tuvalete gidiyorsunuz?
    2. Dışkıyı çıkarmak zor oluyor mu yoksa ağrınız mı var?
    3. Dışkınız genellikle sert ve sadece küçük miktarlarda mı oluyor?

    Bu işaretler kabızlığı gösteriyor. Kabızlık, esas olarak tuvalet ihtiyacınızın sayısının azalması ve şikayetlerin ortaya çıkması ile kendini gösterir. Belirtiler genel olarak şunlardır:

    • Ikınarak yapılmaya çalışılan zor dışkı
    • Dışkılama sırasında ağrı
    • Genellikle sert ve bazen yumrulu dışkı
    • Az miktarda çıkan dışkı
    • Bağırsağın tamamen boşaltılmamış hissi
    • Dolu hissetmek
    • Karın ağrısı
    • Karın şişkinliği
    • Halsizlik
    • İştahsızlık

    Kabızlığın tam olarak ne zaman başladığını söylemek zordur. Bağırsak tahliyesinin sıklığı kişiden kişiye büyük farklılıklar gösterir ancak insanların çoğu her gün bağırsakları boşaltır. Uzmanlar, yalnızca önemli sapmalar varsa ve belirtilenler gibi ek semptomlar ortaya çıkarsa kabızlıktan bahsederler.

    Ne zaman doktora görünmeli?

    Kabızlık aniden ortaya çıkarsa ve çok şiddetli ağrı, şişmiş mide, ateş, kusma ve şok belirtileri gibi semptomlar da eşlik ediyorsa profesyonel bir değerlendirme şiddetle tavsiye edilir. Açıkça olumsuz bir yaşam tarzından kaynaklanmayan kronik kabızlık durumunda da nedenin araştırılması için doktora gidilmelidir.

    Kabızlığa hangi doktor bakar?

    Çoğu duruma kabızlık için aile hekimine görünmek yeterli olacaktır. Ancak bazen, gastrointestinal tıp, proktoloji veya ürolojiden jinekolojiye ve nörolojiye kadar çeşitli disiplinlerden doktorlara da danışmak gerekebilir. Gerekli yönlendirmeleri aile hekiminiz yapacaktır.

    Kabızlık ve nedeni nasıl teşhis edilir?

    Muayene, şikayetler hakkında bir inceleme ile başlar. En önemli sorulardan biri ne kadar süredir kabız olduğunuzdur. Ek olarak, doktor değişken dışkı bileşimi ve sıklığı da öğrenmek isteyecektir.

    Örneğin; değişen ishal ve kabızlık, dışkıda renk değişiklikleri, mukus veya kan birikintileri, dışkılama sırasında ağrı ve anüste kan gibi diğer olası anormalliklerle ilgilenir. Bu gibi durumlarda bazen bir süre dışkı günlüğü tutmak hasta açısından faydalı olabilir.

    Doktorun ayrıca şu anda karın ağrısı, şiddetli şişkinlik ve sizi rahatsız eden başka bir şey yaşayıp yaşamadığınızı bilmesi gerekir.

    Ateşiniz, bulaşıcı hastalığınız var mıydı, önemli ölçüde kilo verdiniz veya kilo aldınız mı? İştahınız ne durumda? Sırt ağrısı veya omurga sorunları gibi başka hastalıklar veya şikayetler var mı? Safra kesesi, karaciğer veya pankreas gibi diğer üst karın organlarında bir hastalık var mı? Tüm bu sorular ve ailedeki bağırsak hastalıkları hakkındaki bilgiler de doktor açısından önemlidir.

    Tanı yöntemleri

    Kabızlık için tanı yöntemleri, daha küçük veya daha büyük ölçekte laboratuvar analizlerini, karın organlarının ultrason muayenesini, röntgeni ve kolonoskipiyi içerebilir.

    Bilgisayarlı tomografi ve manyetik rezonans görüntüleme (emar-MRG) gibi görüntüleme prosedürleri de gerekli olabilir. Bazı durumlarda bunlar üst sindirim sistemini yani mideyi, yemek borusunu ve ince bağırsağı veya bağırsakta dışkının geçiş süresinin belirlenmesini sağlayabilir.

    Anorektal manometri, defekografi, balon testi ve elektromiyografik inceleme kullanılarak, rektumun işlevselliği, anüsteki sfinkter yapısı ve pelvik taban ile etkileşim kontrol edilebilir.

    Kabızlık nasıl geçer?

    Kabızlık çözümü ve tedavisi, her zaman olduğu gibi, nedene bağlıdır. Kabızlığın neden kaynaklandığı belli olduğunda birçok kişi kendi kendine yardım edebilir.

    Geçici veya seyahat kabızlığı durumunda, sağlıklı bir diyetin yanı sıra yeterli sıvı ve egzersiz sağlamak genellikle yeterlidir. Laksatifler de geçici olarak faydalı olabilir. Kullanmadan önce eczacınıza veya doktorunuza çeşitli yöntemlerin avantaj ve dezavantajlarını sormalısınız.

    Daha şiddetli semptomlar ortaya çıkarsa, bir süre dışkı olmazsa veya kronik kabızlık varsa, doktor nedenini açıklığa kavuşturmalıdır. Teşhis, yaşam tarzı, bağırsak hareketleri, tıbbi durumlar ve madde kullanımı ile ilgili sorularla başlar. Fiziki muayeneler, kan, idrar, dışkı tetkikleri, ultrason muayeneleri, kolonoskopiler, röntgenler gerekli olabilir.

    Sebep bir hastalık veya bir ilaca bağlıysa, bazen altta yatan hastalığın tedavisini optimize etmek veya doktor talimatıyla başka ilaçlara geçmek mümkündür.

    Geçici kabızlık durumlarında genellikle yaşam tarzını değiştirmek ve muhtemelen ek müshiller kullanmak yardımcı olur ancak yine de doktora danışılmalıdır. Bazı kabızlık türleri için cerrahi son çare olarak düşünülebilir.

    Kabızlık ilaçları (dışkı yumuşatıcılar)

    Birkaç çeşit müshil (dışkı yumuşatıcı) vardır. Her biri dışkı çıkışını kolaylaştırmak için biraz farklı çalışır. Örnekler aşağıda verilmiştir:

    • Lif takviyeleri: Lif takviyeleri dışkınıza hacim katar. Hacimli dışkılar daha yumuşaktır ve geçişi daha kolaydır. Lif takviyeleri arasında psyllium, kalsiyum polikarbofil ve metilselüloz bulunur.
    • Uyarıcılar: Bisakodil ve sennositler dahil uyarıcılar bağırsaklarınızın kasılmasına neden olur.
    • Ozmotikler: Ozmotik laksatifler, bağırsaklardan sıvı salgılanmasını artırarak ve bağırsak hareketlerini uyarmaya yardımcı olarak dışkının kolondan geçmesine yardımcı olur. Örnekler arasında oral magnezyum hidroksit, magnezyum sitrat, laktuloz, polietilen glikol yer alır.
    • Yağlayıcılar: Mineral yağ gibi kayganlaştırıcılar, dışkının kolonunuzda daha kolay hareket etmesini sağlar.
    • Dışkı yumuşatıcılar: Docusate sodyum ve docusate kalsiyum gibi dışkı yumuşatıcılar bağırsaklardan su çekerek dışkıyı nemlendirir.
    • Lavman ve fitiller: Sabunlu veya sabunsuz musluk suyu lavmanları, dışkıyı yumuşatmak ve bağırsak hareketi oluşturmak için yararlı olabilir. Gliserin veya bizakodil fitiller ayrıca yağlama ve stimülasyon sağlayarak dışkıyı vücuttan dışarı çıkarmaya ve kabızlık problemini gidermeye yardımcı olur.

    Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.

    Diğer ilaçlar

    Yukarıdaki dışkı yumulatıcılar kronik kabızlığınıza yardımcı olmuyorsa, özellikle irritabl bağırsak sendromunuz varsa doktorunuz aşağıdaki gibi reçeteli bir ilaç önerebilir:

    • Bağırsaklarınıza su çeken ilaçlar: Kronik kabızlığı tedavi etmek için bir dizi reçeteli ilaç mevcuttur. Lubiprostone, linaclotide ve plecanatide bağırsaklarınıza su çekerek ve dışkı hareketini hızlandırarak çalışır.
    • Serotonin 5-hidroksitriptamin 4 reseptörleri: Prucalopride dışkıyı kolon boyunca hareket ettirmeye yardımcı olur.
    • Çevresel olarak etkili mu-opioid reseptör antagonistleri: Kabızlığa opioid ağrı kesici ilaçlar neden oluyorsa, naloksegol ve metilnaltrekson gibi ilaçlar bağırsağın hareket etmesini sağlamak için opioidlerin bağırsak üzerindeki etkisini tersine çevirir.

    Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.

    Yetişkinlerde kabızlığa ne iyi gelir?

    Yetişkinlerde kabızlığa iyi gelen şeyler şunları içerir:

    • Daha fazla su için: Düzenli olarak susuz kalmak kişinin kabızlık yaşamasına neden olabilir. Bunu önlemek için yeterince su içmek ve susuz kalmamak önemlidir
    • Daha fazla lif, özellikle çözünür, fermente edilemeyen lif tüketin: Kabızlığı tedavi etmek için doktorlar genellikle insanlara yemeklerinde lifi alımını artırmalarını söyler. Bunun nedeni, artan lif alımının bağırsak hareketlerinin hacmini ve tutarlılığını artırarak geçişini kolaylaştırmasıdır.
    • Daha fazla egzersiz yapın: Çeşitli araştırma çalışmaları, egzersizin kabızlık semptomlarını iyileştirmeye yardımcı olabileceğini bildirmiştir. Çalışmalar, hareketsiz yaşam tarzlarını kabızlık riskinin artmasıyla ilişkilendirmiştir.
    • Kahve, özellikle kafeinli kahve için: Bazı insanlar için kahve tüketmek tuvalete gitme dürtüsünü artırabilir. Bunun nedeni kahvenin sindirim sistemindeki kasları uyarmasıdır.
    • Kuru erik yeyin: İnsanlar genellikle kabızlık için doğal ilaç olarak kuru erik ve kuru erik suyu kullanırlar. Kuru erik, mevcut en erişilebilir doğal çözümlerinden biridir.
    • Süt ve süt ürünlerine temkinli yaklaşın: Duyarlılığı olan bazı kişilerde süt ve süt ürünleri tüketmek, bağırsak hareketleri üzerindeki etkisinden dolayı kabızlığa neden olabilir.

    Çocuklarda kabızlığa ne iyi gelir?

    Çocuklarda kabızlık genellikle düşük lifli beslenme ve hareketsiz yaşam tarzı ile tetiklenir. Çok fazla şeker ve çok az sıvı alımı da sakıncalıdır.

    Aşağıdakiler, kabız olan bir çocuğa yardımcı olacaktır:

    • Yeteri miktarda su içmek
    • Menüye bolca meyve ve sebze eklemek
    • Tam buğday ekmeği veya tam buğdaylı makarna gibi tam tahıllı ürünler tercih etmek
    • Bol sıvı ile ıslatılmış kuru meyve, lahana turşusu veya keten tohumu tüketmek
    • Küçük çocuklar ve bebekler için elma veya armut püresi ve tam tahıllı mama
    • Yoğurt, kefir veya ayran
    • Sık ve düzenli hareket etmek
    • Gerekirse, elin avuç içi ile çocuğun karnına saat yönünde hafifçe masaj yapmak
    • Sıcak su şişesini çocuğun ya da bebeğin karnına yerleştirmek
    • Anüs ve kalçaların hijyenine ve bakımına özen göstermek

    Kabızlığı olan çocuklar aşağıdakilerden kaçınmalıdır:

    • Beyaz ekmek, kekler, beyaz pirinç, kırmızı et, fast food
    • Tatlılar ve kakao
    • Sedanter yaşam tarzı
    • Çok az sıvı tüketmek

    Nadir durumlarda, kalıtsal bağırsak hastalığı olan Hirschsprung hastalığı kronik kabızlığı tetikler.

    Çocuklarda kabızlığa antibiyotikler, laktoz intoleransı ve günlük ritimdeki değişiklikler de neden olabilir. Bebekler anne sütünden katı yiyeceklere geçerken genellikle kabızlık ile tepki verirler.


    Kaynak ve ileri okuma:

    1. https://www.webmd.com/digestive-disorders/digestive-diseases-constipation
    2. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/4059-constipation
    3. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/constipation/symptoms-causes/syc-20354253
    4. https://www.nhs.uk/conditions/constipation/
    5. https://www.healthline.com/health/constipation
    6. https://www.medicalnewstoday.com/articles/318694

    Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz:

    ETİKETLER:
    YORUMLAR

    Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.